Dersler ve Temeller; web örnekleri PORT ortam değişkenini okur

- dersler/: 29 kısa ders (açıklama, çalıştırılabilir örnek, alıştırma). Her örneğin ve alıştırma çözümünün çıktısı Online IDE'nin hazırlık adımında gerçekten koşulup dosyadakiyle karşılaştırılır; biçim dersler/BICIM.md. - temeller/: tek konulu 12 başlangıç programı. - web/anket, web/kisalt, web/pano: port PORT ortam değişkeninden okunur (Online IDE önizlemesi 8080 verir), yoksa eski sabit port. - README: öğrenme bölümü, Online IDE bağlantısı.
2026-10-17 22:07:47 +03:00
parent c5468f5d0a
commit 494781e84f
47 changed files with 5942 additions and 4 deletions
@@ -0,0 +1,176 @@
+---
+baslik: Metin işlemleri
+bolum: Temeller
+ozet: buyut, kucult, kirp, bol, birlestir, degistir, bul ve diğer metin yöntemleri
+---
+
+Metinlerin kendi yöntemleri (metotları) vardır: `metin.yontem()` biçiminde çağrılır. Kullanıcının yazdığını temizlemek, bir cümleyi kelimelere ayırmak, bir sözcüğü değiştirmek bu yöntemlerle yapılır.
+
+## Türkçe büyük ve küçük harf
+
+`buyut()` bütün harfleri büyütür, `kucult()` küçültür. Türkçe kurallara uyar: `i` büyüyünce `İ`, `I` küçülünce `ı` olur.
+
+```kbl
+yazdir("istanbul".buyut())
+yazdir("ILIK IRMAK".kucult())
+yazdir("şişli öğüt".buyut())
+```
+```cikti
+İSTANBUL
+ılık ırmak
+ŞİŞLİ ÖĞÜT
+```
+
+Büyük/küçük harfe aldırmadan karşılaştırmak için iki tarafı da küçültürsün.
+
+```kbl
+girilen = "İZMİR"
+yazdir(girilen.kucult() == "izmir")
+```
+```cikti
+doğru
+```
+
+## Boşlukları temizlemek: kirp
+
+`kirp()` baştaki ve sondaki boşlukları atar. Kullanıcı girdisinde çok işe yarar.
+
+```kbl
+ham = "   Merhaba Dünya   "
+yazdir("[" + ham + "]")
+yazdir("[" + ham.kirp() + "]")
+```
+```cikti
+[   Merhaba Dünya   ]
+[Merhaba Dünya]
+```
+
+## Aramak
+
+| Yöntem | Sorusu | Sonuç |
+|---|---|---|
+| `icerir(x)` | x geçiyor mu? | `dogru`/`yanlis` |
+| `ile_baslar(x)` | x ile mi başlıyor? | `dogru`/`yanlis` |
+| `ile_biter(x)` | x ile mi bitiyor? | `dogru`/`yanlis` |
+| `bul(x)` | x nerede başlıyor? | indeks, yoksa `-1` |
+
+```kbl
+cumle = "Ankara Türkiye'nin başkentidir"
+yazdir(cumle.icerir("başkent"))
+yazdir(cumle.ile_baslar("Ankara"))
+yazdir(cumle.ile_biter("dir"))
+yazdir(cumle.bul("Türkiye"))
+yazdir(cumle.bul("İzmir"))
+```
+```cikti
+doğru
+doğru
+doğru
+7
+-1
+```
+
+## Değiştirmek: degistir
+
+`degistir(eski, yeni)` metindeki her `eski`yi `yeni` ile değiştirir. Asıl metin değişmez, yeni bir metin döner.
+
+```kbl
+duyuru = "Toplantı salı günü, salı saat 10'da."
+yeni = duyuru.degistir("salı", "çarşamba")
+yazdir(yeni)
+```
+```cikti
+Toplantı çarşamba günü, çarşamba saat 10'da.
+```
+
+## Parça almak
+
+`bastan(n)` ilk n karakteri, `sondan(n)` son n karakteri, `dilim(baslangic, adet)` belli bir yerden başlayan parçayı verir.
+
+```kbl
+kelime = "Karadeniz"
+yazdir(kelime.bastan(4))
+yazdir(kelime.sondan(5))
+yazdir(kelime.dilim(2, 3))
+```
+```cikti
+Kara
+deniz
+rad
+```
+
+## Bölmek ve birleştirmek
+
+`bol(ayrac)` metni parçalara ayırıp bir liste verir. `birlestir(ayrac)` ise bir metin listesini tek metne çevirir.
+
+```kbl
+satir = "Ayşe;Kaya;Eskişehir"
+alanlar = satir.bol(";")
+yazdir(alanlar)
+yazdir(alanlar[2])
+yazdir(alanlar.birlestir(" | "))
+```
+```cikti
+[Ayşe, Kaya, Eskişehir]
+Eskişehir
+Ayşe | Kaya | Eskişehir
+```
+
+## Diğer yararlı yöntemler
+
+```kbl
+yazdir("=".tekrarla(20))
+yazdir("".bos_mu())
+yazdir("abc".bos_mu())
+```
+```cikti
+====================
+doğru
+yanlış
+```
+
+> **Dikkat:** Yöntem adlarına dikkat: büyütme `buyut()`, küçültme `kucult()`, uzunluk `uzunluk()`'tür. `buyuk()`, `kucuk()` diye yöntem yoktur; derleyici "böyle bir metot bulunamadı" der.
+
+## Yöntemleri zincirlemek
+
+Her yöntem yeni bir metin döndürdüğü için arka arkaya yazabilirsin.
+
+```kbl
+girdi = "   ankara   "
+yazdir(girdi.kirp().buyut())
+```
+```cikti
+ANKARA
+```
+
+## Alıştırma
+
+```alistirma
+`eposta` değişkenindeki boşlukları temizle, harflerini küçült ve sonucu yazdır. Ardından temizlenmiş adresin `@` içerip içermediğini yazdır.
+%%%
+eposta = "  [email protected]  "
+# buraya yaz
+%%%
+eposta = "  [email protected]  "
+temiz = eposta.kirp().kucult()
+yazdir(temiz)
+yazdir(temiz.icerir("@"))
+%%%
+[email protected]
+doğru
+```
+
+```alistirma
+`liste` metnindeki ürünler virgülle ayrılmış. Metni böl, ürün sayısını yazdır, sonra ürünleri ` - ` ile birleştirip yazdır.
+%%%
+liste = "ekmek,süt,peynir,zeytin"
+# buraya yaz
+%%%
+liste = "ekmek,süt,peynir,zeytin"
+urunler = liste.bol(",")
+yazdir(urunler.uzunluk())
+yazdir(urunler.birlestir(" - "))
+%%%
+4
+ekmek - süt - peynir - zeytin
+```