Dersler ve Temeller; web örnekleri PORT ortam değişkenini okur

- dersler/: 29 kısa ders (açıklama, çalıştırılabilir örnek, alıştırma). Her örneğin ve alıştırma çözümünün çıktısı Online IDE'nin hazırlık adımında gerçekten koşulup dosyadakiyle karşılaştırılır; biçim dersler/BICIM.md. - temeller/: tek konulu 12 başlangıç programı. - web/anket, web/kisalt, web/pano: port PORT ortam değişkeninden okunur (Online IDE önizlemesi 8080 verir), yoksa eski sabit port. - README: öğrenme bölümü, Online IDE bağlantısı.
2026-10-17 22:07:47 +03:00
parent c5468f5d0a
commit 494781e84f
47 changed files with 5942 additions and 4 deletions
@@ -0,0 +1,151 @@
+---
+baslik: Biçimlendirme
+bolum: Temeller
+ozet: f-string ile değerleri metne yerleştirmek, basamak ve hizalama
+---
+
+Metinle sayıları `+` ve `metin()` ile birleştirmek çabuk karışır. Biçimli metin (f-string) bunu çok kolaylaştırır: değişkenleri doğrudan metnin içine yazarsın.
+
+## f-string
+
+Metnin önüne `f` koy, değerleri süslü parantez `{}` içine yaz.
+
+```kbl
+ad = "Deniz"
+yas = 14
+yazdir(f"{ad} {yas} yaşında.")
+```
+```cikti
+Deniz 14 yaşında.
+```
+
+Süslü parantezin içine hesap da yazabilirsin.
+
+```kbl
+adet = 3
+fiyat = 12
+yazdir(f"{adet} kalem toplam {adet * fiyat} TL.")
+```
+```cikti
+3 kalem toplam 36 TL.
+```
+
+## Ondalık basamak sayısı
+
+`{deger:.2f}` virgülden sonra 2 basamak yazar ve yuvarlar.
+
+```kbl
+pi = 3.14159
+fiyat = 49.9
+yazdir(f"{pi:.2f}")
+yazdir(f"{fiyat:.2f} TL")
+yazdir(f"{0.1 + 0.2:.2f}")
+```
+```cikti
+3.14
+49.90 TL
+0.30
+```
+
+## Sıfırla doldurmak
+
+`{deger:02}` sayıyı en az 2 basamağa tamamlar; eksik basamaklar sıfır olur. Saat ve tarih yazarken işe yarar.
+
+```kbl
+saat = 9
+dakika = 5
+yazdir(f"{saat:02}:{dakika:02}")
+```
+```cikti
+09:05
+```
+
+## Binlik ayırıcı ve yüzde
+
+```kbl
+nufus = 85_372_377
+oran = 0.256
+yazdir(f"{nufus:,}")
+yazdir(f"{oran:.1%}")
+```
+```cikti
+85,372,377
+25.6%
+```
+
+## Hizalama
+
+`{deger:<10}` değeri 10 karakterlik alana sola, `{deger:>10}` sağa, `{deger:^10}` ortaya yaslar. Tablo yazmak için birebirdir.
+
+```kbl
+yazdir(f"[{'Rize':<8}]")
+yazdir(f"[{'Rize':>8}]")
+yazdir(f"[{'Rize':^8}]")
+```
+```cikti
+[Rize    ]
+[    Rize]
+[  Rize  ]
+```
+
+Hizalama ile basamak sayısını birlikte de verebilirsin: `{fiyat:>8.2f}`.
+
+```kbl
+yazdir(f"{'Ürün':<10}{'Fiyat':>8}")
+yazdir(f"{'Ekmek':<10}{12.5:>8.2f}")
+yazdir(f"{'Peynir':<10}{149.0:>8.2f}")
+```
+```cikti
+Ürün         Fiyat
+Ekmek        12.50
+Peynir      149.00
+```
+
+> **Dikkat:** f-string içinde metin yazarken iç tırnağı dıştakinden farklı seç: `f"{'Ürün':<10}"` doğrudur. Süslü parantezin kendisini yazmak için ikiler: `f"{{ }}"` ekrana `{ }` basar.
+
+## Özet tablo
+
+| Yazım | Anlamı | Örnek | Sonuç |
+|---|---|---|---|
+| `{x:.2f}` | 2 ondalık basamak | `{3.14159:.2f}` | `3.14` |
+| `{x:03}` | 3 basamağa sıfırla tamamla | `{7:03}` | `007` |
+| `{x:,}` | binlik ayırıcı | `{1234567:,}` | `1,234,567` |
+| `{x:.0%}` | yüzde | `{0.5:.0%}` | `50%` |
+| `{x:<6}` | sola yasla | `[{'ab':<6}]` | `[ab    ]` |
+| `{x:>6}` | sağa yasla | `[{'ab':>6}]` | `[    ab]` |
+| `{x:^6}` | ortala | `[{'ab':^6}]` | `[  ab  ]` |
+
+## Alıştırma
+
+```alistirma
+f-string kullanarak `Elif'in ortalaması: 84.67` satırını yazdır. Ortalamayı üç notun ortalaması olarak hesapla ve 2 basamakla yaz.
+%%%
+ad = "Elif"
+not1 = 78
+not2 = 91
+not3 = 85
+# buraya yaz
+%%%
+ad = "Elif"
+not1 = 78
+not2 = 91
+not3 = 85
+ortalama = (not1 + not2 + not3) / 3
+yazdir(f"{ad}'in ortalaması: {ortalama:.2f}")
+%%%
+Elif'in ortalaması: 84.67
+```
+
+```alistirma
+`toplam_dakika` değerini `SS:DD` biçiminde (iki basamaklı saat ve dakika) yazdır. 425 dakika `07:05` olmalı.
+%%%
+toplam_dakika = 425
+# buraya yaz
+%%%
+toplam_dakika = 425
+saat = toplam_dakika // 60
+dakika = toplam_dakika % 60
+yazdir(f"{saat:02}:{dakika:02}")
+%%%
+07:05
+```