Dersler ve Temeller; web örnekleri PORT ortam değişkenini okur

- dersler/: 29 kısa ders (açıklama, çalıştırılabilir örnek, alıştırma). Her örneğin
  ve alıştırma çözümünün çıktısı Online IDE'nin hazırlık adımında gerçekten koşulup
  dosyadakiyle karşılaştırılır; biçim dersler/BICIM.md.
- temeller/: tek konulu 12 başlangıç programı.
- web/anket, web/kisalt, web/pano: port PORT ortam değişkeninden okunur (Online IDE
  önizlemesi 8080 verir), yoksa eski sabit port.
- README: öğrenme bölümü, Online IDE bağlantısı.

dersler/12-kosullar.md

@@ -0,0 +1,164 @@
+---
+baslik: Koşullar
+bolum: Akış denetimi
+ozet: eger, degilse eger, degilse ile karar vermek
+---
+
+Program her zaman aynı şeyi yapmaz: hava sıcaksa bir şey, soğuksa başka bir şey söyler. `eger` ile kodun bir bölümünü yalnız belli bir durumda çalıştırırsın.
+
+## eger
+
+`eger kosul:` satırının altındaki girintili blok, koşul doğruysa çalışır.
+
+```kbl
+sicaklik = 31
+eger sicaklik > 30:
+    yazdir("Hava çok sıcak.")
+yazdir("İyi günler.")
+```
+```cikti
+Hava çok sıcak.
+İyi günler.
+```
+
+## degilse
+
+Koşul yanlışsa çalışacak bir blok istiyorsan `degilse:` ekle.
+
+```kbl
+bakiye = 80
+fiyat = 120
+eger bakiye >= fiyat:
+    yazdir("Ödeme yapıldı.")
+degilse:
+    yazdir("Bakiye yetersiz.")
+```
+```cikti
+Bakiye yetersiz.
+```
+
+## degilse eger: birden çok seçenek
+
+Seçenek ikiden fazlaysa `degilse eger` kullanırsın. Koşullar yukarıdan aşağıya denenir; **doğru çıkan ilk dal** çalışır, gerisi atlanır.
+
+```kbl
+puan = 77
+eger puan >= 85:
+    harf = "AA"
+degilse eger puan >= 70:
+    harf = "BA"
+degilse eger puan >= 60:
+    harf = "BB"
+degilse eger puan >= 50:
+    harf = "CC"
+degilse:
+    harf = "FF"
+yazdir(f"{puan} puan: {harf}")
+```
+```cikti
+77 puan: BA
+```
+
+> **Dikkat:** Sıralama önemlidir. Yukarıdaki örnekte önce `puan >= 50` sorulsaydı, 77 puan o dala girer ve `CC` alırdı. Eşikleri büyükten küçüğe sırala.
+
+## Birleşik koşullar
+
+Koşulda `ve`, `veya`, `degil` kullanabilirsin.
+
+```kbl
+yas = 16
+veli_izni = dogru
+eger yas >= 18 veya veli_izni:
+    yazdir("Geziye katılabilir.")
+degilse:
+    yazdir("Veli izni gerekli.")
+```
+```cikti
+Geziye katılabilir.
+```
+
+## İç içe koşul
+
+Bir `eger` bloğunun içinde başka bir `eger` olabilir.
+
+```kbl
+kullanici = "ayse"
+parola = "kirmizi-kalem"
+eger kullanici == "ayse":
+    eger parola == "kirmizi-kalem":
+        yazdir("Giriş başarılı.")
+    degilse:
+        yazdir("Parola yanlış.")
+degilse:
+    yazdir("Böyle bir kullanıcı yok.")
+```
+```cikti
+Giriş başarılı.
+```
+
+**Dene**'ye basıp parolayı değiştir; hangi dalın çalıştığını gör.
+
+## Gerçek bir örnek: kargo ücreti
+
+```kbl
+sepet = 420.0
+agirlik = 3.2
+eger sepet >= 500.0:
+    kargo = 0.0
+degilse eger agirlik <= 1.0:
+    kargo = 39.90
+degilse eger agirlik <= 5.0:
+    kargo = 59.90
+degilse:
+    kargo = 89.90
+yazdir(f"Kargo: {kargo:.2f} TL")
+eger kargo > 0.0:
+    yazdir(f"{500.0 - sepet:.2f} TL daha ekle, kargo bedava.")
+```
+```cikti
+Kargo: 59.90 TL
+80.00 TL daha ekle, kargo bedava.
+```
+
+> **İpucu:** Bir değişkeni `eger` dallarında oluşturuyorsan (yukarıdaki `kargo` gibi) her dalda aynı türde değer ver: hepsi `ondalik` ya da hepsi `sayi`.
+
+## Alıştırma
+
+```alistirma
+`sayi_degeri` pozitifse `pozitif`, negatifse `negatif`, sıfırsa `sıfır` yazdır.
+%%%
+sayi_degeri = -8
+# buraya yaz
+%%%
+sayi_degeri = -8
+eger sayi_degeri > 0:
+    yazdir("pozitif")
+degilse eger sayi_degeri < 0:
+    yazdir("negatif")
+degilse:
+    yazdir("sıfır")
+%%%
+negatif
+```
+
+```alistirma
+Vücut kitle indeksini (`kilo / (boy * boy)`) hesapla ve 1 basamakla yazdır. Sonra değer 18.5'ten küçükse `zayıf`, 25'ten küçükse `normal`, değilse `fazla kilolu` yazdır.
+%%%
+kilo = 68.0
+boy = 1.75
+# buraya yaz
+%%%
+kilo = 68.0
+boy = 1.75
+vki = kilo / (boy * boy)
+yazdir(f"{vki:.1f}")
+eger vki < 18.5:
+    yazdir("zayıf")
+degilse eger vki < 25.0:
+    yazdir("normal")
+degilse:
+    yazdir("fazla kilolu")
+%%%
+22.2
+normal
+```