Dersler ve Temeller; web örnekleri PORT ortam değişkenini okur

- dersler/: 29 kısa ders (açıklama, çalıştırılabilir örnek, alıştırma). Her örneğin ve alıştırma çözümünün çıktısı Online IDE'nin hazırlık adımında gerçekten koşulup dosyadakiyle karşılaştırılır; biçim dersler/BICIM.md. - temeller/: tek konulu 12 başlangıç programı. - web/anket, web/kisalt, web/pano: port PORT ortam değişkeninden okunur (Online IDE önizlemesi 8080 verir), yoksa eski sabit port. - README: öğrenme bölümü, Online IDE bağlantısı.
2026-10-17 22:07:47 +03:00
parent c5468f5d0a
commit 494781e84f
47 changed files with 5942 additions and 4 deletions
@@ -0,0 +1,140 @@
+---
+baslik: iken döngüsü
+bolum: Akış denetimi
+ozet: Koşul doğru olduğu sürece tekrar etmek
+---
+
+Bir işi defalarca yapmak için aynı satırı tekrar tekrar yazmazsın; döngü kullanırsın. `iken` döngüsü, koşul doğru olduğu **sürece** bloğunu tekrarlar.
+
+## Temel kullanım
+
+```kbl
+sayac = 1
+iken sayac <= 5:
+    yazdir(sayac)
+    sayac += 1
+yazdir("Bitti")
+```
+```cikti
+1
+2
+3
+4
+5
+Bitti
+```
+
+Her turdan önce koşul sorulur. `sayac` 6 olunca koşul yanlış çıkar ve döngü biter.
+
+## Geri sayım
+
+```kbl
+kalan = 3
+iken kalan > 0:
+    yazdir(f"{kalan}...")
+    kalan -= 1
+yazdir("Kalkış!")
+```
+```cikti
+3...
+2...
+1...
+Kalkış!
+```
+
+## Toplam biriktirmek
+
+Döngüde bir değişkene her turda ekleme yaparak toplam bulursun.
+
+```kbl
+toplam = 0
+n = 1
+iken n <= 100:
+    toplam += n
+    n += 1
+yazdir(f"1'den 100'e kadar toplam: {toplam}")
+```
+```cikti
+1'den 100'e kadar toplam: 5050
+```
+
+## Kaç turda biteceğini bilmediğin işler
+
+`iken`, tekrar sayısını önceden bilmediğin durumlar için idealdir. Yıllık %40 faizle 10.000 TL kaç yılda iki katını geçer?
+
+```kbl
+para = 10_000.0
+yil = 0
+iken para < 20_000.0:
+    para = para * 1.40
+    yil += 1
+yazdir(f"{yil} yıl sonra: {para:,.2f} TL")
+```
+```cikti
+3 yıl sonra: 27,440.00 TL
+```
+
+Bir sayının basamaklarını tek tek ayırmak da böyle bir iştir.
+
+```kbl
+n = 4729
+basamak_toplami = 0
+iken n > 0:
+    basamak_toplami += n % 10
+    n = n // 10
+yazdir(basamak_toplami)
+```
+```cikti
+22
+```
+
+> **Dikkat:** Koşulu bir gün yanlış yapacak satırı unutursan döngü **sonsuza dek** döner. Aşağıdaki kodda `sayac` hiç artmıyor; program durmaz (IDE belli bir süre sonra onu keser).
+
+```kbl goster
+sayac = 1
+iken sayac <= 5:
+    yazdir(sayac)
+    # sayac += 1 unutuldu!
+```
+
+## Alıştırma
+
+```alistirma
+`iken` ile 2'nin kuvvetlerini yazdır: 1, 2, 4, 8, ... 1000'i geçmeyenleri, her biri ayrı satırda.
+%%%
+kuvvet = 1
+# buraya yaz
+%%%
+kuvvet = 1
+iken kuvvet <= 1000:
+    yazdir(kuvvet)
+    kuvvet *= 2
+%%%
+1
+2
+4
+8
+16
+32
+64
+128
+256
+512
+```
+
+```alistirma
+Bir kumbarada 0 TL var. Her hafta 35 TL atılıyor. Kumbara 500 TL'ye ulaşana ya da geçene kadar kaç hafta gerektiğini ve son tutarı `X hafta, Y TL` biçiminde yazdır.
+%%%
+kumbara = 0
+hafta = 0
+# buraya yaz
+%%%
+kumbara = 0
+hafta = 0
+iken kumbara < 500:
+    kumbara += 35
+    hafta += 1
+yazdir(f"{hafta} hafta, {kumbara} TL")
+%%%
+15 hafta, 525 TL
+```