Dersler ve Temeller; web örnekleri PORT ortam değişkenini okur

- dersler/: 29 kısa ders (açıklama, çalıştırılabilir örnek, alıştırma). Her örneğin ve alıştırma çözümünün çıktısı Online IDE'nin hazırlık adımında gerçekten koşulup dosyadakiyle karşılaştırılır; biçim dersler/BICIM.md. - temeller/: tek konulu 12 başlangıç programı. - web/anket, web/kisalt, web/pano: port PORT ortam değişkeninden okunur (Online IDE önizlemesi 8080 verir), yoksa eski sabit port. - README: öğrenme bölümü, Online IDE bağlantısı.
2026-10-17 22:07:47 +03:00
parent c5468f5d0a
commit 494781e84f
47 changed files with 5942 additions and 4 deletions
@@ -0,0 +1,150 @@
+---
+baslik: dongu ... icinde ve aralıklar
+bolum: Akış denetimi
+ozet: Bir listenin, metnin ya da sayı aralığının her öğesi için tekrar etmek
+---
+
+Elinde bir şehir listesi var ve her birini yazdırmak istiyorsun. `dongu x icinde ...` döngüsü bir topluluğun her öğesi için bloğunu bir kez çalıştırır; sayaç tutmana gerek kalmaz.
+
+## Liste üzerinde dönmek
+
+Her turda `sehir` değişkeni sıradaki öğeyi alır.
+
+```kbl
+sehirler = ["Ankara", "İzmir", "Trabzon", "Van"]
+dongu sehir icinde sehirler:
+    yazdir(f"• {sehir}")
+```
+```cikti
+• Ankara
+• İzmir
+• Trabzon
+• Van
+```
+
+Döngü değişkenine istediğin adı verebilirsin. Anlamlı bir ad seç: `dongu ogrenci icinde ogrenciler`.
+
+## Sayı aralığı: a..b
+
+`1..5` aralığı 1, 2, 3, 4, 5 demektir. **Üst sınır dahildir.**
+
+```kbl
+dongu i icinde 1..5:
+    yazdir(f"{i} x 3 = {i * 3}")
+```
+```cikti
+1 x 3 = 3
+2 x 3 = 6
+3 x 3 = 9
+4 x 3 = 12
+5 x 3 = 15
+```
+
+Sınırlar değişken ya da hesap olabilir.
+
+```kbl
+n = 4
+toplam = 0
+dongu i icinde 1..n:
+    toplam += i * i
+yazdir(f"1'den {n}'e kadar karelerin toplamı: {toplam}")
+```
+```cikti
+1'den 4'e kadar karelerin toplamı: 30
+```
+
+## İndeksle dönmek
+
+Sıra numarasına da ihtiyacın varsa `0..liste.uzunluk() - 1` aralığında dönersin.
+
+```kbl
+kazananlar = ["Elif", "Mert", "Zeynep"]
+dongu i icinde 0..kazananlar.uzunluk() - 1:
+    yazdir(f"{i + 1}. {kazananlar[i]}")
+```
+```cikti
+1. Elif
+2. Mert
+3. Zeynep
+```
+
+## Metin üzerinde dönmek
+
+Bir metin üzerinde dönünce her turda bir karakter gelir.
+
+```kbl
+kelime = "Çalışkan öğrenciler"
+unlu = 0
+dongu harf icinde kelime.kucult():
+    eger "aeıioöuü".icerir(harf):
+        unlu += 1
+yazdir(f"{unlu} ünlü harf var.")
+```
+```cikti
+7 ünlü harf var.
+```
+
+## İç içe döngü
+
+Dıştaki döngünün her turunda içteki döngü baştan sona çalışır. Çarpım tablosu buna klasik bir örnektir.
+
+```kbl
+dongu satir icinde 1..4:
+    cizgi = ""
+    dongu sutun icinde 1..4:
+        cizgi += f"{satir * sutun:4}"
+    yazdir(cizgi)
+```
+```cikti
+   1   2   3   4
+   2   4   6   8
+   3   6   9  12
+   4   8  12  16
+```
+
+> **Dikkat:** Aralık yalnız ileri sayar. `5..1` boş bir aralıktır, döngü hiç çalışmaz. Geri saymak için `iken` kullan.
+
+```kbl
+dongu i icinde 5..1:
+    yazdir(i)
+yazdir("Döngü hiç çalışmadı.")
+```
+```cikti
+Döngü hiç çalışmadı.
+```
+
+> **İpucu:** Döngü değişkenini değiştirmek listeyi değiştirmez. `dongu x icinde l: x = x * 2` yazınca `l` aynı kalır. Listeyi güncellemenin yolunu *Liste işlemleri* dersinde göreceksin.
+
+## Alıştırma
+
+```alistirma
+`notlar` listesindeki notların toplamını ve ortalamasını bul. Ortalamayı 1 basamakla `Toplam: 404, ortalama: 80.8` biçiminde yazdır.
+%%%
+notlar = [72, 95, 88, 61, 88]
+toplam = 0
+# buraya yaz
+%%%
+notlar = [72, 95, 88, 61, 88]
+toplam = 0
+dongu n icinde notlar:
+    toplam += n
+ortalama = toplam / notlar.uzunluk()
+yazdir(f"Toplam: {toplam}, ortalama: {ortalama:.1f}")
+%%%
+Toplam: 404, ortalama: 80.8
+```
+
+```alistirma
+1'den 5'e kadar her `n` için `n` tane yıldızdan oluşan bir satır yazdır (bir merdiven). `"*".tekrarla(n)` işini görür.
+%%%
+# buraya yaz
+%%%
+dongu n icinde 1..5:
+    yazdir("*".tekrarla(n))
+%%%
+*
+**
+***
+****
+*****
+```