Dersler ve Temeller; web örnekleri PORT ortam değişkenini okur

- dersler/: 29 kısa ders (açıklama, çalıştırılabilir örnek, alıştırma). Her örneğin
  ve alıştırma çözümünün çıktısı Online IDE'nin hazırlık adımında gerçekten koşulup
  dosyadakiyle karşılaştırılır; biçim dersler/BICIM.md.
- temeller/: tek konulu 12 başlangıç programı.
- web/anket, web/kisalt, web/pano: port PORT ortam değişkeninden okunur (Online IDE
  önizlemesi 8080 verir), yoksa eski sabit port.
- README: öğrenme bölümü, Online IDE bağlantısı.

dersler/19-fonksiyonlar.md

@@ -0,0 +1,168 @@
+---
+baslik: Fonksiyon tanımlama
+bolum: Fonksiyonlar
+ozet: Bir işi adlandırıp istediğin kadar çağırmak
+---
+
+Aynı kodu programın üç yerinde yazıyorsan, bir yerde hata yaptığında üç yerde düzeltmen gerekir. Fonksiyon, bir işi yapan ve bir adı olan kod bloğudur: bir kez yazarsın, istediğin kadar çağırırsın.
+
+## İlk fonksiyonun
+
+Tanım `fonksiyon ad():` ile başlar; gövdesi girintilidir. Fonksiyon tanımlandığında çalışmaz, **çağrıldığında** çalışır.
+
+```kbl
+fonksiyon ayrac():
+    yazdir("─".tekrarla(20))
+
+ayrac()
+yazdir("Günün menüsü")
+ayrac()
+```
+```cikti
+────────────────────
+Günün menüsü
+────────────────────
+```
+
+## Parametre almak
+
+Parantez içine yazdığın ad bir **parametredir**. Çağırırken verdiğin değer onun yerine geçer.
+
+```kbl
+fonksiyon selamla(ad):
+    yazdir(f"Merhaba {ad}, hoş geldin.")
+
+selamla("Zeynep")
+selamla("Mehmet")
+```
+```cikti
+Merhaba Zeynep, hoş geldin.
+Merhaba Mehmet, hoş geldin.
+```
+
+Birden çok parametre virgülle ayrılır; değerler aynı sırayla verilir.
+
+```kbl
+fonksiyon fis_satiri(urun, adet, fiyat):
+    yazdir(f"{urun:<10}{adet:>3} x {fiyat:>6.2f}")
+
+fis_satiri("Ekmek", 2, 12.5)
+fis_satiri("Peynir", 1, 149.0)
+```
+```cikti
+Ekmek       2 x  12.50
+Peynir      1 x 149.00
+```
+
+## Değer döndürmek: don
+
+`don` sonucu çağıran yere geri verir. Dönen değeri bir değişkene atayabilir ya da doğrudan kullanabilirsin.
+
+```kbl
+fonksiyon kare(x):
+    don x * x
+
+alan = kare(7)
+yazdir(alan)
+yazdir(kare(3) + kare(4))
+```
+```cikti
+49
+25
+```
+
+`don` fonksiyonu orada bitirir; altındaki satırlar çalışmaz. Cevap belli olduğu anda çıkmak kodu sadeleştirir.
+
+```kbl
+fonksiyon not_harfi(puan):
+    eger puan >= 85:
+        don "AA"
+    eger puan >= 70:
+        don "BA"
+    eger puan >= 50:
+        don "CC"
+    don "FF"
+
+yazdir(not_harfi(92))
+yazdir(not_harfi(74))
+yazdir(not_harfi(31))
+```
+```cikti
+AA
+BA
+FF
+```
+
+## Fonksiyon fonksiyonu çağırabilir
+
+```kbl
+fonksiyon cift_mi(n):
+    don n % 2 == 0
+
+fonksiyon ciftleri_yaz(son):
+    dongu i icinde 1..son:
+        eger cift_mi(i):
+            konsol.yaz(f"{i} ")
+    yazdir()
+
+ciftleri_yaz(12)
+```
+```cikti
+2 4 6 8 10 12
+```
+
+> **Dikkat:** Fonksiyonun içinde, programın başka bir yerinde kullandığın değişken adlarını kullanmamaya özen göster; her fonksiyonun içinde kendine özgü adlar seç. İyi bir alışkanlık da şudur: fonksiyonlarını dosyanın başına yaz, programın asıl işini altlarına koy.
+
+## Gerçek bir örnek
+
+```kbl
+fonksiyon kdvli(fiyat):
+    don fiyat * 1.20
+
+fonksiyon fiyat_yaz(urun, fiyat):
+    yazdir(f"{urun}: {fiyat:.2f} TL (KDV dahil {kdvli(fiyat):.2f} TL)")
+
+fiyat_yaz("Kulaklık", 850.0)
+fiyat_yaz("Kılıf", 120.0)
+```
+```cikti
+Kulaklık: 850.00 TL (KDV dahil 1020.00 TL)
+Kılıf: 120.00 TL (KDV dahil 144.00 TL)
+```
+
+## Alıştırma
+
+```alistirma
+`cevre(en, boy)` adında, bir dikdörtgenin çevresini döndüren bir fonksiyon yaz. Sonra `cevre(5, 3)` ve `cevre(10, 10)` sonuçlarını ayrı satırlarda yazdır.
+%%%
+# buraya yaz
+
+yazdir(cevre(5, 3))
+yazdir(cevre(10, 10))
+%%%
+fonksiyon cevre(en, boy):
+    don 2 * (en + boy)
+
+yazdir(cevre(5, 3))
+yazdir(cevre(10, 10))
+%%%
+16
+40
+```
+
+```alistirma
+`buyuk_olan(a, b)` adında, iki sayıdan büyük olanı döndüren bir fonksiyon yaz. Sonra onu kullanarak üç sayının en büyüğünü bulup yazdır.
+%%%
+# buraya yaz
+
+yazdir(buyuk_olan(buyuk_olan(14, 27), 9))
+%%%
+fonksiyon buyuk_olan(a, b):
+    eger a > b:
+        don a
+    don b
+
+yazdir(buyuk_olan(buyuk_olan(14, 27), 9))
+%%%
+27
+```