Dersler ve Temeller; web örnekleri PORT ortam değişkenini okur

- dersler/: 29 kısa ders (açıklama, çalıştırılabilir örnek, alıştırma). Her örneğin
  ve alıştırma çözümünün çıktısı Online IDE'nin hazırlık adımında gerçekten koşulup
  dosyadakiyle karşılaştırılır; biçim dersler/BICIM.md.
- temeller/: tek konulu 12 başlangıç programı.
- web/anket, web/kisalt, web/pano: port PORT ortam değişkeninden okunur (Online IDE
  önizlemesi 8080 verir), yoksa eski sabit port.
- README: öğrenme bölümü, Online IDE bağlantısı.

dersler/21-ozyineleme.md

@@ -0,0 +1,172 @@
+---
+baslik: Özyineleme
+bolum: Fonksiyonlar
+ozet: Kendini çağıran fonksiyonlar, durma koşulu ve klasik örnekler
+---
+
+Bazı problemler kendisinin daha küçük bir kopyasını içerir: 5! = 5 × 4!, bir klasörün boyutu = içindeki dosyalar + alt klasörlerin boyutu. Böyle problemleri, kendini çağıran fonksiyonlarla (özyineleme) çok doğal çözersin.
+
+## Faktöriyel
+
+n! = n × (n-1)! ve 1! = 1. Fonksiyon kendini bir küçük sayıyla çağırır; n 1'e inince durur.
+
+```kbl
+fonksiyon faktoriyel(n: sayi) -> sayi:
+    eger n <= 1:
+        don 1
+    don n * faktoriyel(n - 1)
+
+yazdir(faktoriyel(5))
+yazdir(faktoriyel(10))
+```
+```cikti
+120
+3628800
+```
+
+Her özyinelemeli fonksiyonun iki parçası vardır:
+
+1. **Durma koşulu:** cevabın doğrudan bilindiği en küçük durum (`n <= 1` ise 1).
+2. **Küçülten adım:** problemi biraz küçültüp fonksiyonu yeniden çağırmak (`faktoriyel(n - 1)`).
+
+> **Dikkat:** Durma koşulunu unutursan ya da adım problemi küçültmezse fonksiyon kendini sonsuza dek çağırır ve program çöker. Her çağrının durma koşuluna biraz daha yaklaştığından emin ol.
+
+## Adım adım izlemek
+
+Ne olduğunu görmek için fonksiyonun içine `yazdir` koyalım.
+
+```kbl
+fonksiyon geri_say(n: sayi):
+    eger n == 0:
+        yazdir("Kalkış!")
+        don
+    yazdir(n)
+    geri_say(n - 1)
+
+geri_say(3)
+```
+```cikti
+3
+2
+1
+Kalkış!
+```
+
+Bu fonksiyon değer döndürmez; tek başına `don` yazmak fonksiyondan çıkmak demektir.
+
+## Basamakların toplamı
+
+4729 → 4 + 7 + 2 + 9. Son basamak `n % 10`, geri kalan `n // 10`'dur.
+
+```kbl
+fonksiyon basamak_toplami(n: sayi) -> sayi:
+    eger n < 10:
+        don n
+    don n % 10 + basamak_toplami(n // 10)
+
+yazdir(basamak_toplami(4729))
+```
+```cikti
+22
+```
+
+## Fibonacci
+
+Her sayı kendinden önceki iki sayının toplamıdır: 0, 1, 1, 2, 3, 5, 8...
+
+```kbl
+fonksiyon fib(n: sayi) -> sayi:
+    eger n < 2:
+        don n
+    don fib(n - 1) + fib(n - 2)
+
+dongu i icinde 0..10:
+    konsol.yaz(f"{fib(i)} ")
+yazdir()
+```
+```cikti
+0 1 1 2 3 5 8 13 21 34 55
+```
+
+> **İpucu:** Bu Fibonacci fonksiyonu aynı değerleri defalarca hesaplar; `fib(40)` gibi büyük değerlerde çok yavaşlar. Özyineleme her zaman en hızlı yol değildir; aynı işi bir `iken` döngüsüyle de yapabilirsin.
+
+## Metni ters çevirmek
+
+Özyineleme yalnız sayılarla çalışmaz. Bir metnin tersi = ilk harf hariç kalanın tersi + ilk harf.
+
+```kbl
+fonksiyon ters(m: metin) -> metin:
+    eger m.uzunluk() <= 1:
+        don m
+    don ters(m.dilim(1, m.uzunluk() - 1)) + m[0]
+
+yazdir(ters("kalem"))
+yazdir(ters("Ey Edip"))
+```
+```cikti
+melak
+pidE yE
+```
+
+## Hanoi kuleleri
+
+n diski A'dan C'ye taşımak için: n-1 diski B'ye taşı, en büyüğünü C'ye taşı, n-1 diski B'den C'ye taşı. Üç satırlık bir tanım, döngüyle yazması zor bir işi çözer.
+
+```kbl
+fonksiyon hanoi(n: sayi, kaynak: metin, hedef: metin, ara: metin):
+    eger n == 0:
+        don
+    hanoi(n - 1, kaynak, ara, hedef)
+    yazdir(f"{n}. diski {kaynak} → {hedef}")
+    hanoi(n - 1, ara, hedef, kaynak)
+
+hanoi(3, "A", "C", "B")
+```
+```cikti
+1. diski A → C
+2. diski A → B
+1. diski C → B
+3. diski A → C
+1. diski B → A
+2. diski B → C
+1. diski A → C
+```
+
+## Alıştırma
+
+```alistirma
+`us(taban: sayi, kuvvet: sayi) -> sayi` fonksiyonunu özyinelemeyle yaz: `us(t, 0)` 1'dir, `us(t, k)` ise `t * us(t, k - 1)`'dir. `us(2, 10)` ve `us(3, 4)` sonuçlarını yazdır.
+%%%
+# buraya yaz
+
+yazdir(us(2, 10))
+yazdir(us(3, 4))
+%%%
+fonksiyon us(taban: sayi, kuvvet: sayi) -> sayi:
+    eger kuvvet == 0:
+        don 1
+    don taban * us(taban, kuvvet - 1)
+
+yazdir(us(2, 10))
+yazdir(us(3, 4))
+%%%
+1024
+81
+```
+
+```alistirma
+`liste_toplami(l: liste<sayi>, i: sayi) -> sayi` fonksiyonunu özyinelemeyle yaz: listenin `i`'nci öğesinden sonuna kadar olan öğelerin toplamını döndürsün. `i` listenin uzunluğuna eşitse 0 döndür.
+%%%
+# buraya yaz
+
+yazdir(liste_toplami([4, 8, 15, 16, 23, 42], 0))
+%%%
+fonksiyon liste_toplami(l: liste<sayi>, i: sayi) -> sayi:
+    eger i == l.uzunluk():
+        don 0
+    don l[i] + liste_toplami(l, i + 1)
+
+yazdir(liste_toplami([4, 8, 15, 16, 23, 42], 0))
+%%%
+108
+```