Dersler ve Temeller; web örnekleri PORT ortam değişkenini okur

- dersler/: 29 kısa ders (açıklama, çalıştırılabilir örnek, alıştırma). Her örneğin ve alıştırma çözümünün çıktısı Online IDE'nin hazırlık adımında gerçekten koşulup dosyadakiyle karşılaştırılır; biçim dersler/BICIM.md. - temeller/: tek konulu 12 başlangıç programı. - web/anket, web/kisalt, web/pano: port PORT ortam değişkeninden okunur (Online IDE önizlemesi 8080 verir), yoksa eski sabit port. - README: öğrenme bölümü, Online IDE bağlantısı.
2026-10-17 22:07:47 +03:00
parent c5468f5d0a
commit 494781e84f
47 changed files with 5942 additions and 4 deletions
@@ -0,0 +1,158 @@
+---
+baslik: Sayılabilir türler
+bolum: Kendi türlerin
+ozet: sayilabilir ile sınırlı seçenekleri güvenle tutmak
+---
+
+Bir siparişin durumu "hazırlanıyor", "kargoda" ya da "teslim edildi" olabilir; başka bir şey olamaz. Bunu metinle tutarsan bir gün biri `"kargda"` yazar ve hata gözden kaçar. `sayilabilir`, bir değişkenin alabileceği değerleri baştan sayar; yanlış yazılan bir değer program çalışmadan yakalanır.
+
+## Tanımlamak ve kullanmak
+
+Her üye kendi satırına yazılır. Üyeye `Tur.UYE` diye ulaşırsın.
+
+```kbl
+sayilabilir Durum:
+    HAZIRLANIYOR
+    KARGODA
+    TESLIM_EDILDI
+
+siparis = Durum.KARGODA
+yazdir(siparis)
+eger siparis == Durum.KARGODA:
+    yazdir("Siparişin yolda.")
+```
+```cikti
+KARGODA
+Siparişin yolda.
+```
+
+Yazdırınca üyenin adı görünür.
+
+## Yanlış üye derlenmez
+
+```kbl goster
+sayilabilir Renk:
+    KIRMIZI
+    MAVI
+
+r = Renk.MOR     # derleme hatası: Renk'in MOR diye bir üyesi yok
+```
+
+Bu, sayılabilir türlerin asıl yararıdır: yazım hatası programın çalıştığı ana değil, derlendiği ana yakalanır.
+
+## Seçeneğe göre karar vermek
+
+Sayılabilir değerler `eger / degilse eger` ile çok iyi anlaşır. Bir trafik ışığının sıradaki rengini bulalım.
+
+```kbl
+sayilabilir Isik:
+    KIRMIZI
+    SARI
+    YESIL
+
+fonksiyon sonraki(i: Isik) -> Isik:
+    eger i == Isik.KIRMIZI:
+        don Isik.YESIL
+    degilse eger i == Isik.YESIL:
+        don Isik.SARI
+    don Isik.KIRMIZI
+
+isik = Isik.KIRMIZI
+dongu adim icinde 1..4:
+    yazdir(isik)
+    isik = sonraki(isik)
+```
+```cikti
+KIRMIZI
+YESIL
+SARI
+KIRMIZI
+```
+
+## Üyelerin sayı değerleri
+
+Her üyenin arkasında bir sayı vardır. İlk üye 0'dan başlar; istersen değeri kendin verirsin. Değer yazılmayan üye bir öncekinden devam eder. `sayi()` ile bu değeri alırsın.
+
+```kbl
+sayilabilir Oncelik:
+    DUSUK = 1
+    ORTA
+    YUKSEK = 10
+
+yazdir(sayi(Oncelik.DUSUK))
+yazdir(sayi(Oncelik.ORTA))
+yazdir(sayi(Oncelik.YUKSEK))
+yazdir(Oncelik.YUKSEK > Oncelik.ORTA)
+```
+```cikti
+1
+2
+10
+doğru
+```
+
+## Yapı alanı ve liste öğesi olarak
+
+Sayılabilir bir değer yapının alanı ya da listenin öğesi olabilir.
+
+```kbl
+sayilabilir Tur:
+    KEDI
+    KOPEK
+    KUS
+
+yapi Hayvan:
+    ad = ""
+    tur = Tur.KEDI
+
+barinak = [Hayvan("Pamuk", Tur.KEDI), Hayvan("Karabaş", Tur.KOPEK), Hayvan("Maviş", Tur.KUS), Hayvan("Tekir", Tur.KEDI)]
+kedi_sayisi = 0
+dongu h icinde barinak:
+    yazdir(f"{h.ad:<8}{h.tur}")
+    eger h.tur == Tur.KEDI:
+        kedi_sayisi += 1
+yazdir(f"{kedi_sayisi} kedi var.")
+```
+```cikti
+Pamuk   KEDI
+Karabaş KOPEK
+Maviş   KUS
+Tekir   KEDI
+2 kedi var.
+```
+
+> **Dikkat:** Sözlük değerleri sayılabilir tutamaz: `{"a": Tur.KEDI}` derlenmez. Böyle bir eşleme gerekiyorsa değeri bir yapının alanında tut.
+
+## Alıştırma
+
+```alistirma
+`Mevsim` adında `ILKBAHAR`, `YAZ`, `SONBAHAR`, `KIS` üyeli bir sayılabilir tür tanımla. `mevsim_bul(ay: sayi) -> Mevsim` fonksiyonu ay numarasına göre mevsimi döndürsün (12, 1, 2 kış; 3-5 ilkbahar; 6-8 yaz; 9-11 sonbahar). Verilen aylar için sonucu yazdır.
+%%%
+# buraya yaz
+
+dongu ay icinde [1, 4, 7, 10]:
+    yazdir(mevsim_bul(ay))
+%%%
+sayilabilir Mevsim:
+    ILKBAHAR
+    YAZ
+    SONBAHAR
+    KIS
+
+fonksiyon mevsim_bul(ay: sayi) -> Mevsim:
+    eger ay >= 3 ve ay <= 5:
+        don Mevsim.ILKBAHAR
+    degilse eger ay >= 6 ve ay <= 8:
+        don Mevsim.YAZ
+    degilse eger ay >= 9 ve ay <= 11:
+        don Mevsim.SONBAHAR
+    don Mevsim.KIS
+
+dongu ay icinde [1, 4, 7, 10]:
+    yazdir(mevsim_bul(ay))
+%%%
+KIS
+ILKBAHAR
+YAZ
+SONBAHAR
+```