Dersler ve Temeller; web örnekleri PORT ortam değişkenini okur

- dersler/: 29 kısa ders (açıklama, çalıştırılabilir örnek, alıştırma). Her örneğin
  ve alıştırma çözümünün çıktısı Online IDE'nin hazırlık adımında gerçekten koşulup
  dosyadakiyle karşılaştırılır; biçim dersler/BICIM.md.
- temeller/: tek konulu 12 başlangıç programı.
- web/anket, web/kisalt, web/pano: port PORT ortam değişkeninden okunur (Online IDE
  önizlemesi 8080 verir), yoksa eski sabit port.
- README: öğrenme bölümü, Online IDE bağlantısı.

temeller/09-metinler/metinler.kbl

@@ -0,0 +1,98 @@
+# Metinler: Türkçe büyük/küçük harf, bölme, birleştirme, arama ve uzunluk
+#
+# Metin (string) bir harf dizisidir. KabaLang metinleri Türkçe kurallara göre
+# işler: "i" büyüyünce "İ", "I" küçülünce "ı" olur. Birçok dilde bu yanlış çalışır.
+
+# Bir metni tersine çeviren fonksiyon: harfleri tek tek gezip her birini başa ekler.
+fonksiyon ters_cevir(m: metin) -> metin:
+    sonuc = ""
+    dongu harf icinde m:
+        sonuc = harf + sonuc
+    don sonuc
+
+# Boşlukları ve büyük/küçük farkını atınca tersi kendisine eşit mi?
+fonksiyon palindrom_mu(m: metin) -> mantik:
+    sade = m.kucult().degistir(" ", "")
+    don sade == ters_cevir(sade)
+
+
+# ── Türkçe büyük/küçük harf ───────────────────────────────────
+sehir = "istanbul"
+yazdir(f"\"{sehir}\".buyut()     → {sehir.buyut()}")
+yazdir(f"\"IĞDIR\".kucult()        → {'IĞDIR'.kucult()}")
+yazdir(f"\"ılık İğne\".buyut()     → {'ılık İğne'.buyut()}")
+yazdir(f"\"ŞİŞLİ ÖĞÜT\".kucult()   → {'ŞİŞLİ ÖĞÜT'.kucult()}")
+
+# Büyük/küçük harfe aldırmadan karşılaştırmak için iki tarafı da küçültürüz.
+girilen = "İZMİR"
+eger girilen.kucult() == "izmir":
+    yazdir(f"\"{girilen}\" ile \"izmir\" aynı şehir")
+yazdir()
+
+# ── Uzunluk ve harflere erişim ────────────────────────────────
+# uzunluk() harf sayısını verir; ş, ğ, İ gibi harfler de tek harf sayılır.
+kelime = "Şanlıurfa"
+yazdir(f"\"{kelime}\" {kelime.uzunluk()} harf")
+yazdir(f"İlk harf: {kelime[0]}, son harf: {kelime[-1]}, 0..3 arası: {kelime[0..3]}")
+yazdir(f"bastan(5): {kelime.bastan(5)}, sondan(4): {kelime.sondan(4)}, dilim(2, 3): {kelime.dilim(2, 3)}")
+yazdir()
+
+# ── Temizleme, arama, değiştirme ──────────────────────────────
+# kirp() baştaki ve sondaki boşlukları siler; kullanıcı girdisinde çok işe yarar.
+ham = "   Merhaba Dünya   "
+yazdir(f"[{ham}] → [{ham.kirp()}]")
+
+cumle = "Ankara Türkiye'nin başkentidir"
+yazdir(f"\"başkent\" geçiyor mu?   {cumle.icerir('başkent')}")
+yazdir(f"\"Ankara\" ile mi başlıyor? {cumle.ile_baslar('Ankara')}")
+yazdir(f"\"dir\" ile mi bitiyor?    {cumle.ile_biter('dir')}")
+yazdir(f"\"Türkiye\" hangi konumda başlıyor? {cumle.bul('Türkiye')}  (0'dan sayarak; yoksa -1)")
+yazdir(f"Değiştir: {cumle.degistir('Ankara', 'Bursa').degistir('başkentidir', 'dördüncü büyük şehridir')}")
+yazdir()
+
+# ── Bölme ve birleştirme ──────────────────────────────────────
+# bol(ayrac) metni parçalara ayırıp liste verir; birlestir(ayrac) tersini yapar.
+satir = "Ayşe;Kaya;Eskişehir;34"
+alanlar = satir.bol(";")
+yazdir(f"Bölündü : {alanlar}  ({alanlar.uzunluk()} parça)")
+yazdir(f"Ad soyad: {alanlar[0]} {alanlar[1].buyut()}")
+yazdir(f"Birleşti: {alanlar.birlestir(' | ')}")
+
+# Bir cümleyi kelimelere ayırıp her kelimenin ilk harfini büyütelim.
+baslik = "yaşlı ırmak ile genç irmik"
+kelimeler = baslik.bol(" ")
+duzgun = []
+dongu k icinde kelimeler:
+    duzgun.ekle(k.bastan(1).buyut() + k.dilim(1, k.uzunluk() - 1))
+yazdir(f"Başlık biçimi: {duzgun.birlestir(' ')}")
+yazdir()
+
+# ── Harf harf gezme ───────────────────────────────────────────
+# dongu harf icinde metin: her turda bir harf gelir.
+metin_ornegi = "Çalışkan öğrenciler ödevlerini erken bitirir"
+unlu = 0
+bosluk = 0
+dongu harf icinde metin_ornegi.kucult():
+    eger "aeıioöuü".icerir(harf):
+        unlu += 1
+    degilse eger harf == " ":
+        bosluk += 1
+yazdir(f"\"{metin_ornegi}\"")
+yazdir(f"  {metin_ornegi.uzunluk()} karakter, {unlu} ünlü, {bosluk + 1} kelime")
+
+dongu aday icinde ["Ey Edip Adanada pide ye", "Kayak", "Kalem"]:
+    eger palindrom_mu(aday):
+        yazdir(f"  \"{aday}\" tersten de aynı okunur")
+    degilse:
+        yazdir(f"  \"{aday}\" tersten \"{ters_cevir(aday)}\" olur")
+yazdir()
+
+# ── Tekrarlama ve hizalama ────────────────────────────────────
+# tekrarla(n) metni n kez yan yana koyar. f-string içinde
+# {x:<10} sola, {x:>10} sağa, {x:^10} ortaya yaslar.
+yazdir("=".tekrarla(32))
+yazdir(f"{'ŞEHİR':^32}")
+yazdir("=".tekrarla(32))
+dongu ad icinde ["Rize", "Muğla", "Çanakkale"]:
+    yazdir(f"{ad:<14}|{ad.buyut():>17}")
+yazdir("=".tekrarla(32))