Dersler ve Temeller; web örnekleri PORT ortam değişkenini okur

- dersler/: 29 kısa ders (açıklama, çalıştırılabilir örnek, alıştırma). Her örneğin ve alıştırma çözümünün çıktısı Online IDE'nin hazırlık adımında gerçekten koşulup dosyadakiyle karşılaştırılır; biçim dersler/BICIM.md. - temeller/: tek konulu 12 başlangıç programı. - web/anket, web/kisalt, web/pano: port PORT ortam değişkeninden okunur (Online IDE önizlemesi 8080 verir), yoksa eski sabit port. - README: öğrenme bölümü, Online IDE bağlantısı.
2026-10-17 22:07:47 +03:00
parent c5468f5d0a
commit 494781e84f
47 changed files with 5942 additions and 4 deletions
@@ -0,0 +1,116 @@
+# Hatalar: sonuc türüyle beklenen hatalar, ? ile yayma, dene/yakala/firlat
+#
+# Programlar her zaman yolunda gitmez: kullanıcı yanlış değer girer, bir sayı
+# sıfıra bölünür, listede olmayan bir sıra istenir. KabaLang'de iki yol vardır:
+#   sonuc<T, Hata>        : beklenebilir hatalar için. Fonksiyon ya başarıyı (tamam)
+#                           ya da hatayı (hata) döndürür; çağıran ikisini de ele almak zorundadır.
+#   dene / yakala / firlat : programın o noktada devam edemeyeceği durumlar için.
+
+# ── sonuc: başarı ya da hata döndüren fonksiyon ───────────────
+# Dönüş türü sonuc<sayi, Hata>: başarıda bir sayı, başarısızlıkta bir hata taşır.
+fonksiyon yas_coz(girdi: metin) -> sonuc<sayi, Hata>:
+    temiz = girdi.kirp()
+    eger temiz.bos_mu():
+        don hata("yaş boş bırakılamaz")
+    # Her karakter bir rakam mı?
+    dongu harf icinde temiz:
+        eger degil "0123456789".icerir(harf):
+            don hata(f"'{temiz}' bir sayı değil")
+    yas = sayi(temiz)
+    eger yas > 130:
+        don hata(f"{yas} yaş gerçekçi değil")
+    don tamam(yas)
+
+# ── ?: hatayı yukarı iletmek ──────────────────────────────────
+# yas_coz(...)? şunu der: sonuç hataysa bu fonksiyondan da AYNI hatayla hemen çık;
+# başarılıysa içindeki sayıyı ver. Her adımda eger yazmaktan kurtarır.
+# ? yalnız kendisi de sonuc döndüren bir fonksiyonun içinde kullanılabilir.
+fonksiyon yas_farki(birinci: metin, ikinci: metin) -> sonuc<sayi, Hata>:
+    a = yas_coz(birinci)?
+    b = yas_coz(ikinci)?
+    eger a > b:
+        don tamam(a - b)
+    don tamam(b - a)
+
+# ── firlat: devam edilemeyen durum ────────────────────────────
+# firlat çalışınca fonksiyon orada biter; hata, onu yakalayan ilk dene bloğuna kadar çıkar.
+fonksiyon stoktan_dus(stok: sayi, adet: sayi) -> sayi:
+    eger adet <= 0:
+        firlat hata(f"geçersiz adet: {adet}")
+    eger adet > stok:
+        firlat hata(f"stokta {stok} ürün var, {adet} istendi")
+    don stok - adet
+
+fonksiyon yesil(m: metin) -> metin:
+    don "\033[32m" + m + "\033[0m"
+
+fonksiyon kirmizi(m: metin) -> metin:
+    don "\033[31m" + m + "\033[0m"
+
+
+# ════════════════ Program buradan başlıyor ════════════════
+
+# ── sonuc'u kullanmak ─────────────────────────────────────────
+yazdir("Yaş girdilerini denetleyelim:")
+dongu girdi icinde ["34", "  7 ", "", "otuz", "250"]:
+    r = yas_coz(girdi)
+    # tamam_mi() / hatali_mi() hangisi olduğunu söyler.
+    # deger() başarıdaki sayıyı, hata().mesaj() hatanın açıklamasını verir.
+    eger r.tamam_mi():
+        yazdir(yesil("  ✓ ") + f"\"{girdi}\" → {r.deger()} yaş")
+    degilse:
+        yazdir(kirmizi("  ✗ ") + f"\"{girdi}\" → {r.hata().mesaj()}")
+
+# sonuc döndüren bir fonksiyonu çağırıp sonucu hiç kullanmamak derleme hatasıdır:
+# yas_coz("12") tek başına bir satırda yazılırsa program derlenmez.
+# Sonucu bilerek atmak istiyorsan bunu açıkça yazarsın: _ = yas_coz("12")
+yazdir()
+
+yazdir("Yaş farkları:")
+dongu ikili icinde [["40", "12"], ["40", "kırk"], ["", "12"]]:
+    f = yas_farki(ikili[0], ikili[1])
+    eger f.tamam_mi():
+        yazdir(f"  {ikili[0]} ile {ikili[1]} arası {f.deger()} yıl")
+    degilse:
+        yazdir(f"  hesaplanamadı: {f.hata().mesaj()}")
+yazdir()
+
+# ── dene / yakala ─────────────────────────────────────────────
+# dene bloğunda bir hata fırlatılırsa blok orada kesilir ve yakala bloğu çalışır.
+# yakala h: hata metnini h adıyla verir. Hata olmazsa yakala hiç çalışmaz.
+stok = 10
+dongu istek icinde [3, 4, 0, 5]:
+    dene:
+        stok = stoktan_dus(stok, istek)
+        yazdir(f"  {istek} adet satıldı, stokta {stok} kaldı")
+    yakala h:
+        yazdir(kirmizi("  satış yapılamadı: ") + h)
+yazdir()
+
+# ── Dilin kendi fırlattığı hatalar ────────────────────────────
+# Sıfıra bölme, listede olmayan bir sıra, sözlükte olmayan bir anahtar...
+# Yakalanmazlarsa program bu satırda durur. Yakalanırlarsa program devam eder.
+# Hata metni dosya adını ve satır numarasını da içerir; hatayı bulmanın ilk ipucu budur.
+bolen = 0
+dene:
+    yazdir(100 // bolen)
+yakala h:
+    yazdir("Bölme hatası yakalandı:")
+    yazdir(f"  {h}")
+
+sehirler = ["Rize", "Artvin"]
+dene:
+    yazdir(sehirler[5])
+yakala h:
+    yazdir("Liste hatası yakalandı:")
+    yazdir(f"  {h}")
+
+# yakala'dan sonra ad yazmazsak hata metni kullanılmaz, yalnız yakalanır.
+basarili = dogru
+dene:
+    firlat "bağlantı kurulamadı"
+yakala:
+    basarili = yanlis
+yazdir(f"İşlem başarılı mı? {basarili}")
+yazdir()
+yazdir("Bütün hatalar ele alındı; program sonuna kadar çalıştı.")