---
baslik: Dosyalar
bolum: Hatalar ve dosyalar
ozet: Dosyaya yazmak, sonuna eklemek, geri okumak ve JSON ile saklamak
---

Program bittiğinde değişkenlerdeki her şey kaybolur. Bilgiyi saklamak için dosyaya yazarsın; program bir sonraki çalışmada onu geri okuyabilir. Dosya işlemleri `dosya` modülündedir; `kullan kaba.sistem` ile gelir.

> **Not:** Bu dersteki örnekler çalıştıkları klasörde dosya oluşturur. Her örnek önce yazar, sonra aynı programda geri okur.

## Yazmak ve okumak

`dosya.yaz(yol, metin)` dosyayı oluşturur; dosya varsa içeriğini **silip** yeniden yazar. `dosya.oku(yol)` bütün dosyayı tek bir metin olarak verir.

```kbl
kullan kaba.sistem
dosya.yaz("selam.txt", "Merhaba dosya!\n")
icerik = dosya.oku("selam.txt")
yazdir(icerik)
```
```cikti
Merhaba dosya!
```

Her satırın sonuna `\n` koyarsın; yoksa satırlar yan yana birleşir.

## Sonuna eklemek

`dosya.ekle(yol, metin)` var olan içeriğe dokunmadan sonuna ekler.

```kbl
kullan kaba.sistem
dosya.yaz("gunluk.txt", "Pazartesi: 5 km koştum\n")
dosya.ekle("gunluk.txt", "Salı: dinlendim\n")
dosya.ekle("gunluk.txt", "Çarşamba: 7 km koştum\n")
yazdir(dosya.oku("gunluk.txt"))
```
```cikti
Pazartesi: 5 km koştum
Salı: dinlendim
Çarşamba: 7 km koştum
```

> **Dikkat:** Bir kayıt eklemek istiyorken `dosya.yaz` kullanırsan dosyadaki eski her şey silinir. Eklemek için `dosya.ekle` kullan.

## Satır satır işlemek

Okuduğun metni `kirp()` ile sondaki `\n`'den arındırıp `bol("\n")` ile satırlara ayırırsın. Her satırı da `;` gibi bir ayraçla bölüp alanlara ulaşırsın.

```kbl
kullan kaba.sistem
dosya.yaz("alisveris.txt", "ekmek;2;12.50\n")
dosya.ekle("alisveris.txt", "süt;1;34.90\n")
dosya.ekle("alisveris.txt", "domates;3;18.75\n")

toplam = 0.0
dongu satir icinde dosya.oku("alisveris.txt").kirp().bol("\n"):
    parca = satir.bol(";")
    adet = sayi(parca[1])
    tutar = adet * ondalik(parca[2])
    toplam += tutar
    yazdir(f"{parca[0]:<10}{adet:>3}{tutar:>9.2f}")
yazdir(f"{'Toplam':<13}{toplam:>9.2f} TL")
```
```cikti
ekmek       2    25.00
süt         1    34.90
domates     3    56.25
Toplam          116.15 TL
```

## Dosya var mı?

Olmayan bir dosyayı okumak hata vermez, boş metin döndürür. Bu yüzden önce `dosya.var_mi()` ile sorarsın. `dosya.sil()` dosyayı siler.

```kbl
kullan kaba.sistem
dosya.yaz("gecici.txt", "deneme\n")
yazdir(dosya.var_mi("gecici.txt"))
dosya.sil("gecici.txt")
yazdir(dosya.var_mi("gecici.txt"))

eger degil dosya.var_mi("ayarlar.txt"):
    yazdir("ayarlar.txt yok, varsayılanlar kullanılacak.")
```
```cikti
doğru
yanlış
ayarlar.txt yok, varsayılanlar kullanılacak.
```

## JSON ile saklamak

JSON, sözlük ve listeleri metne çevirmenin yaygın bir biçimidir; başka programlar da okuyabilir. `json.uret()` bir sözlüğü metne çevirir, `json.coz()` metni geri çözer.

```kbl
kullan kaba.sistem
ayarlar = {"tema": "koyu", "yazi_boyutu": 14}
dosya.yaz("ayarlar.json", json.uret(ayarlar))
yazdir(dosya.oku("ayarlar.json"))

okunan = json.coz(dosya.oku("ayarlar.json"))
yazdir(f"Tema: {metin(okunan['tema'])}")
yazdir(f"Yazı boyutu + 2: {sayi(okunan['yazi_boyutu']) + 2}")
```
```cikti
{"tema":"koyu","yazi_boyutu":14}
Tema: koyu
Yazı boyutu + 2: 16
```

JSON'dan çözülen değerin türü derleme anında bilinmez; `metin()` ve `sayi()` ile hangi türde kullanacağını açıkça söylersin.

> **İpucu:** Bozuk olabilecek bir dosyayı çözmeden önce `json.gecerli_mi(metin)` ile denetle; geçerli değilse `yanlis` döner.

## Alıştırma

```alistirma
`notlar.txt` dosyasına üç satır yaz: `Ayşe;88`, `Can;47`, `Elif;92` (ilkini `yaz`, diğerlerini `ekle` ile). Sonra dosyayı okuyup her satırı bölerek notların ortalamasını 1 basamakla `Ortalama: 75.7` biçiminde yazdır.
%%%
kullan kaba.sistem
# buraya yaz
%%%
kullan kaba.sistem
dosya.yaz("notlar.txt", "Ayşe;88\n")
dosya.ekle("notlar.txt", "Can;47\n")
dosya.ekle("notlar.txt", "Elif;92\n")
toplam = 0
satirlar = dosya.oku("notlar.txt").kirp().bol("\n")
dongu satir icinde satirlar:
    toplam += sayi(satir.bol(";")[1])
yazdir(f"Ortalama: {toplam / satirlar.uzunluk():.1f}")
%%%
Ortalama: 75.7
```