ornekler/dersler/23-siniflar.md

baslik, bolum, ozet

baslik	bolum	ozet
Sınıflar ve metotlar	Kendi türlerin	sinif, kurucu (kur), self ile metotlar ve kalıtım

Yapı veriyi bir arada tutar. Bir banka hesabı ise yalnız veri değildir: para yatırılır, çekilir, yetersiz bakiyede işlem reddedilir. Davranışı olan nesneler için sinif kullanırsın.

Sınıf, kurucu ve self

sinif tanımı yapıya benzer. Farkları:

• fonksiyon kur(self, ...) bir kurucudur: nesne oluşturulurken çalışır.
• Metotların ilk parametresi self'tir: "bu nesnenin kendisi" demektir. Alanlara self.alan ile ulaşırsın.

sinif Hesap:
    sahip = ""
    bakiye = 0.0

    fonksiyon kur(self, kisi: metin, ilk: ondalik):
        self.sahip = kisi
        self.bakiye = ilk

    fonksiyon yatir(self, miktar: ondalik):
        self.bakiye += miktar

    fonksiyon ozet(self) -> metin:
        don f"{self.sahip}: {self.bakiye:.2f} TL"

h = Hesap("Ayşe", 100.0)
h.yatir(50.0)
yazdir(h.ozet())

Ayşe: 150.00 TL

Hesap("Ayşe", 100.0) yazınca kur(self, "Ayşe", 100.0) çağrılır.

Metot nesneyi kalıcı olarak değiştirir

Metot kendi nesnesinin alanlarını değiştirdiğinde değişiklik kalıcıdır. Bir metot ayrıca değer de döndürebilir.

sinif Hesap:
    bakiye = 0.0

    fonksiyon kur(self, ilk: ondalik):
        self.bakiye = ilk

    fonksiyon cek(self, miktar: ondalik) -> mantik:
        eger miktar > self.bakiye:
            don yanlis
        self.bakiye -= miktar
        don dogru

h = Hesap(100.0)
yazdir(h.cek(30.0))
yazdir(h.cek(500.0))
yazdir(h.bakiye)

doğru
yanlış
70.0

Her nesnenin kendi alanları vardır

Aynı sınıftan oluşturulan nesneler birbirinden bağımsızdır.

sinif Sayac:
    adet = 0

    fonksiyon kur(self, baslangic: sayi):
        self.adet = baslangic

    fonksiyon artir(self):
        self.adet += 1

a = Sayac(0)
b = Sayac(10)
a.artir()
a.artir()
b.artir()
yazdir(f"a: {a.adet}, b: {b.adet}")

a: 2, b: 11

Metot başka bir nesne alabilir

yapi Kitap:
    ad = ""
    sayfa = 0

sinif Okuyucu:
    ad = ""
    okunan_sayfa = 0
    kitap_sayisi = 0

    fonksiyon kur(self, isim: metin):
        self.ad = isim

    fonksiyon bitirdi(self, k: Kitap):
        self.okunan_sayfa += k.sayfa
        self.kitap_sayisi += 1

    fonksiyon rapor(self) -> metin:
        don f"{self.ad}: {self.kitap_sayisi} kitap, {self.okunan_sayfa} sayfa"

elif = Okuyucu("Elif")
elif.bitirdi(Kitap("Çalıkuşu", 544))
elif.bitirdi(Kitap("Kuyucaklı Yusuf", 232))
yazdir(elif.rapor())

Elif: 2 kitap, 776 sayfa

Dikkat: Kurucunun adı mutlaka kur, ilk parametresi self olmalıdır. Parametre adını alanla aynı seçmek yerine farklı bir ad ver (self.ad = isim); kod daha kolay okunur.

Kalıtım

Bir sınıf başka bir sınıfın alanlarını ve metotlarını devralabilir. Taban sınıfın adı parantez içinde yazılır. Türev sınıf bir metodu yeniden tanımlarsa (geçersiz kılma) kendi sürümü kullanılır.

sinif Hayvan:
    ad = ""

    fonksiyon kur(self, isim: metin):
        self.ad = isim

    fonksiyon ses(self) -> metin:
        don "..."

    fonksiyon tanit(self) -> metin:
        don f"Ben {self.ad}."

sinif Kedi(Hayvan):
    fonksiyon ses(self) -> metin:
        don "Miyav!"

k = Kedi("Tekir")
yazdir(k.tanit())
yazdir(k.ses())

Ben Tekir.
Miyav!

Kedi'nin kendi kur'u yok; Hayvan'ınkini devraldı. tanit de devralındı, ses ise yeniden tanımlandı.

İpucu: Kalıtımda türev sınıfın kendi alanları ve kurucusu varsa, kurucusunun ilk satırında ust.kur(...) ile taban sınıfı kurar. Başlangıçta kalıtıma çok yaslanma; çoğu iş için yapılar ve basit sınıflar yeter.

Alıştırma

`Termometre` sınıfı yaz: `olcumler` alanı (boş sayı listesi, `liste<sayi> = []`), `ekle(self, d: sayi)` metodu ve ortalamayı döndüren `ortalama(self) -> ondalik` metodu olsun. Verilen ölçümlerle ortalamayı 1 basamakla yazdır.
%%%
# buraya yaz

t = Termometre()
t.ekle(18)
t.ekle(24)
t.ekle(27)
yazdir(f"{t.ortalama():.1f}")
%%%
sinif Termometre:
    olcumler: liste<sayi> = []

    fonksiyon ekle(self, d: sayi):
        self.olcumler.ekle(d)

    fonksiyon ortalama(self) -> ondalik:
        toplam = 0
        dongu o icinde self.olcumler:
            toplam += o
        don toplam / self.olcumler.uzunluk()

t = Termometre()
t.ekle(18)
t.ekle(24)
t.ekle(27)
yazdir(f"{t.ortalama():.1f}")
%%%
23.0

Verilen `Hesap` sınıfına `cek(self, miktar: sayi) -> mantik` metodunu ekle: bakiye yetmezse `yanlis` döndürsün ve bakiyeye dokunmasın. Programın çıktısı aşağıdaki gibi olmalı.
%%%
sinif Hesap:
    bakiye = 0

    fonksiyon kur(self, ilk: sayi):
        self.bakiye = ilk

    # buraya yaz

h = Hesap(200)
yazdir(h.cek(150))
yazdir(h.cek(100))
yazdir(h.bakiye)
%%%
sinif Hesap:
    bakiye = 0

    fonksiyon kur(self, ilk: sayi):
        self.bakiye = ilk

    fonksiyon cek(self, miktar: sayi) -> mantik:
        eger miktar > self.bakiye:
            don yanlis
        self.bakiye -= miktar
        don dogru

h = Hesap(200)
yazdir(h.cek(150))
yazdir(h.cek(100))
yazdir(h.bakiye)
%%%
doğru
yanlış
50