Ders 25: .deger() boş belki / hatalı sonuçta programı durdurur (BOS_BELKI / HATALI_SONUC)

Fonksiyon içinden modül düzeyindeki değişkene atama artık 'kuresel ad'
bildirimi istiyor (KabaLang KARAR D10). Eski 'aynı adları kullanma' notu
yerine okuma/yazma kuralı, kuresel örneği ve parametre + don seçeneği.

dersler/01-kabalang-giris.md

@@ -77,7 +77,7 @@ Birinci bölüm
 İkinci bölüm
 ```
 
-> **Dikkat:** `yazdir` küçük harfle yazılır. `Yazdir("x")` yazarsan derleyici "'Yazdir' adında bir değişken veya fonksiyon tanımlanmamış" der. KabaLang büyük ve küçük harfi ayırır.
+> **Dikkat:** `yazdir` küçük harfle yazılır. `Yazdir("x")` yazarsan derleyici "'Yazdir' adında bir işlev tanımlı değil" der ve altına "'yazdir' mi demek istediniz?" önerisini ekler. KabaLang büyük ve küçük harfi ayırır.
 
 > **İpucu:** Örnekleri yalnız okuma; **Dene**'ye basıp metni değiştir, kendi adını yazdır. En hızlı böyle öğrenirsin.
 

dersler/02-sozdizimi-girinti.md

@@ -64,7 +64,7 @@ eger dogru:
 yazdir("girinti unutuldu")
 ```
 
-Sebepsiz girinti de hatadır: blok açmayan bir satırın altını içeriden başlatamazsın. Bir de `:`'yı unutursan derleyici "':' bekleniyordu" der.
+Sebepsiz girinti de hatadır: blok açmayan bir satırın altını içeriden başlatamazsın. Bir de `:`'yı unutursan derleyici "blok açan satırın sonunda ':' eksik" der ve `:`'nın gideceği yeri gösterir.
 
 ## Büyük ve küçük harf
 

dersler/07-tur-donusumleri.md

@@ -74,7 +74,7 @@ yazdir("Sonuç: " + metin(gecti))
 Sonuç: doğru
 ```
 
-> **Dikkat:** `sayi()` yalnız tam sayı yazılmış bir metni doğru çevirir. `sayi("3.9")` ya da `sayi("on iki")` hata vermez ama **0** döndürür; bu da fark edilmesi zor bir yanlışa yol açar. Ondalık bir metni önce `ondalik()` ile çevir. Kullanıcıdan gelen sayıyı güvenle okumanın yolunu *Kullanıcıdan girdi* dersinde öğreneceksin.
+> **Dikkat:** `sayi()` metni tam sayıya çevirir: `sayi("3.9")` ondalık kısmı atar ve **3** verir. Sayı olmayan bir metin (`sayi("on iki")`) ise programı hata iletisiyle durdurur. Ondalık bir metni önce `ondalik()` ile çevir. Kullanıcıdan gelen sayıyı güvenle okumanın yolunu *Kullanıcıdan girdi* dersinde öğreneceksin.
 
 ```kbl
 yazdir(sayi(ondalik("3.9")))

dersler/09-metin-islemleri.md

@@ -129,7 +129,7 @@ doğru
 yanlış
 ```
 
-> **Dikkat:** Yöntem adlarına dikkat: büyütme `buyut()`, küçültme `kucult()`, uzunluk `uzunluk()`'tür. `buyuk()`, `kucuk()` diye yöntem yoktur; derleyici "böyle bir metot bulunamadı" der.
+> **Dikkat:** Yöntem adlarına dikkat: büyütme `buyut()`, küçültme `kucult()`, uzunluk `uzunluk()`'tür. `buyuk()`, `kucuk()` diye yöntem yoktur; derleyici "metinde 'buyuk' diye bir metot yok" der ve "'buyut' mi demek istediniz?" diye önerir.
 
 ## Yöntemleri zincirlemek
 

dersler/19-fonksiyonlar.md

@@ -111,7 +111,64 @@ ciftleri_yaz(12)
 2 4 6 8 10 12
 ```
 
-> **Dikkat:** Fonksiyonun içinde, programın başka bir yerinde kullandığın değişken adlarını kullanmamaya özen göster; her fonksiyonun içinde kendine özgü adlar seç. İyi bir alışkanlık da şudur: fonksiyonlarını dosyanın başına yaz, programın asıl işini altlarına koy.
+## Dışarıdaki değişkenler: okumak serbest, değiştirmek bildirim ister
+
+Fonksiyon, kendisinden önce dosyada tanımlanmış bir değişkeni **okuyabilir**:
+
+```kbl
+kdv_orani = 20
+
+fonksiyon kdv(fiyat):
+    don fiyat * kdv_orani // 100
+
+yazdir(kdv(450))
+```
+```cikti
+90
+```
+
+Ama fonksiyonun içinde ona yeni bir değer **atamak** derleme hatasıdır:
+
+```kbl goster
+sayac = 0
+
+fonksiyon arttir():
+    sayac = sayac + 1    # hata: 'sayac' fonksiyonun dışında tanımlı
+```
+
+Neden? Bir fonksiyonun dışarıdaki bir değeri sessizce değiştirmesi, programın bambaşka bir yerinde "bu değer neden değişti?" sorusunu doğurur. Gerçekten değiştirmek istiyorsan fonksiyonun **ilk satırına** `kuresel` yazarak bunu açıkça söylersin:
+
+```kbl
+sayac = 0
+
+fonksiyon arttir():
+    kuresel sayac
+    sayac = sayac + 1
+
+arttir()
+arttir()
+yazdir(sayac)
+```
+```cikti
+2
+```
+
+Birden çok değişken için adları virgülle ayır: `kuresel toplam, adet`. Çoğu zaman daha temiz yol ise değeri parametre olarak alıp `don` ile geri vermektir; böylece neyin değiştiği çağrının olduğu satırda görünür:
+
+```kbl
+fonksiyon arttir(n):
+    don n + 1
+
+sayac = 0
+sayac = arttir(sayac)
+sayac = arttir(sayac)
+yazdir(sayac)
+```
+```cikti
+2
+```
+
+> **İpucu:** Fonksiyonlarını dosyanın başına yaz, programın asıl işini altlarına koy; fonksiyonun içinde de kendine özgü adlar seç.
 
 ## Gerçek bir örnek
 

dersler/25-hata-yonetimi.md

@@ -34,7 +34,7 @@ Hata: sıfıra bölünemez
 | `tamam(deger)` | başarı döndür |
 | `hata("mesaj")` | hata döndür |
 | `.tamam_mi()` / `.hatali_mi()` | hangisi olduğunu sor |
-| `.deger()` | başarıdaki değeri al |
+| `.deger()` | başarıdaki değeri al — sonuç hatalıysa program burada durur, önce `tamam_mi()` ile sor |
 | `.hata().mesaj()` | hatanın açıklamasını al |
 | `.deger_veya(yedek)` | hata varsa yedek değeri ver |
 
@@ -148,6 +148,8 @@ yağmur
 yok
 ```
 
+> **Dikkat:** `.deger()` yalnız değer varken okunur. `bos` bir `belki`'nin (ya da hatalı bir `sonuc`'un) içini `.deger()` ile okursan program o satırda durur ve `BOS_BELKI` (`HATALI_SONUC`) hatası verir — sessizce `0` ya da boş metin vermez. Emin değilsen önce `var_mi()` / `tamam_mi()` ile sor ya da `deger_veya(yedek)` kullan.
+
 ## Alıştırma
 
 ```alistirma

dersler/27-kullanici-girdisi.md

@@ -66,7 +66,7 @@ Kaç kitap okudun? on iki
 Okunamadı: 'on iki' bir tam sayı değil
 ```
 
-> **Dikkat:** Kullanıcıdan gelen sayıyı `sayi(satir)` ile çevirme: `sayi("on iki")` hata vermez, sessizce 0 döndürür. Tam sayı için `konsol.sayi_oku` kullan; böylece yanlış girdiyi fark edersin.
+> **Dikkat:** Kullanıcıdan gelen sayıyı `sayi(satir)` ile çevirme: `sayi("on iki")` programı hata iletisiyle durdurur. Tam sayı için `konsol.sayi_oku` kullan; böylece yanlış girdiyi programın durmadan yakalarsın.
 
 ## Ondalık sayı okumak
 

dersler/30-bitirme-sinavi.md

@@ -0,0 +1,82 @@
+---
+baslik: Bitirme sınavı: kod yazma
+bolum: Bitirme sınavı
+ozet: Üç küçük görevle öğrendiklerini göster; ardından akademide kod okuma bölümü gelir
+---
+Kursun sonuna geldin. Bitirme sınavının iki bölümü var:
+
+1. **Kod yazma (bu sayfa):** üç görev. Her birini IDE'de çöz; çıktın beklenenle aynı olunca görev tamamlanır. Çözümün sunucuda yeniden çalıştırılıp doğrulanır.
+2. **Kod okuma (akademide):** "bu kod ne yazdırır?" türünden yedi soru.
+
+İkisini de geçince akademi sertifikanı kendiliğinden üretir; belgede **Temel KabaLang** yetkinliği yazar.
+
+> **İpucu:** Takılırsan ilgili derse dön: döngüler için "dongu ... icinde", fonksiyonlar için "Parametreler ve dönüş değeri", listeler için "Liste işlemleri". Örnek çözümü açmadan önce kendin denemeni öneririz.
+
+## Görev 1: döngü ve koşul
+
+```alistirma
+1'den 20'ye kadar (20 dahil) olan sayılardan **3'e tam bölünenlerin toplamını** hesaplayıp yazdır.
+%%%
+toplam = 0
+# buraya yaz
+yazdir(toplam)
+%%%
+toplam = 0
+dongu i icinde 1..20:
+    eger i % 3 == 0:
+        toplam += i
+yazdir(toplam)
+%%%
+63
+```
+
+## Görev 2: fonksiyon
+
+```alistirma
+`harf_notu` fonksiyonunu yaz: puan 85 ve üstüyse `"AA"`, 70 ve üstüyse `"BB"`, değilse `"FF"` döndürsün. Sonra listedeki her puanı `puan: not` biçiminde yazdır.
+%%%
+fonksiyon harf_notu(puan: sayi) -> metin:
+    # buraya yaz
+    don "FF"
+
+puanlar = [95, 72, 40]
+dongu p icinde puanlar:
+    yazdir(f"{p}: {harf_notu(p)}")
+%%%
+fonksiyon harf_notu(puan: sayi) -> metin:
+    eger puan >= 85:
+        don "AA"
+    degilse eger puan >= 70:
+        don "BB"
+    don "FF"
+
+puanlar = [95, 72, 40]
+dongu p icinde puanlar:
+    yazdir(f"{p}: {harf_notu(p)}")
+%%%
+95: AA
+72: BB
+40: FF
+```
+
+## Görev 3: liste ve metin
+
+```alistirma
+Listedeki **en uzun kelimeyi** bul ve `kelime (N harf)` biçiminde yazdır.
+%%%
+kelimeler = ["elma", "karpuz", "kivi", "muz"]
+en_uzun = ""
+# buraya yaz
+yazdir(f"{en_uzun} ({en_uzun.uzunluk()} harf)")
+%%%
+kelimeler = ["elma", "karpuz", "kivi", "muz"]
+en_uzun = ""
+dongu k icinde kelimeler:
+    eger k.uzunluk() > en_uzun.uzunluk():
+        en_uzun = k
+yazdir(f"{en_uzun} ({en_uzun.uzunluk()} harf)")
+%%%
+karpuz (6 harf)
+```
+
+Üç görev de tamamsa akademideki **Bitirme sınavı: kod okuma** bölümüne geç.