ornekler/dersler/25-hata-yonetimi.md

---
baslik: Hata yönetimi: sonuc ve ?
bolum: Hatalar ve dosyalar
ozet: Başarı ya da hata döndüren fonksiyonlar, ? ile hata iletmek ve belki
---

Programlar her zaman yolunda gitmez: kullanıcı yaş yerine "otuz" yazar, bir sayı sıfıra bölünür, aranan kayıt bulunamaz. KabaLang'de beklenebilir hatalar **dönüş değeriyle** bildirilir: fonksiyon ya başarıyı ya da hatayı döndürür ve çağıran taraf ikisini de ele almak zorundadır.

## sonuc: başarı ya da hata

Dönüş türü `sonuc<sayi, Hata>` olan bir fonksiyon başarıda `tamam(deger)`, başarısızlıkta `hata("mesaj")` döndürür.

```kbl
fonksiyon bol(a: sayi, b: sayi) -> sonuc<sayi, Hata>:
    eger b == 0:
        don hata("sıfıra bölünemez")
    don tamam(a // b)

r = bol(20, 4)
eger r.tamam_mi():
    yazdir(f"Sonuç: {r.deger()}")

h = bol(5, 0)
eger h.hatali_mi():
    yazdir("Hata: " + h.hata().mesaj())
```
```cikti
Sonuç: 5
Hata: sıfıra bölünemez
```

| Yazım | Anlamı |
|---|---|
| `tamam(deger)` | başarı döndür |
| `hata("mesaj")` | hata döndür |
| `.tamam_mi()` / `.hatali_mi()` | hangisi olduğunu sor |
| `.deger()` | başarıdaki değeri al — sonuç hatalıysa program burada durur, önce `tamam_mi()` ile sor |
| `.hata().mesaj()` | hatanın açıklamasını al |
| `.deger_veya(yedek)` | hata varsa yedek değeri ver |

## Yedek değerle devam etmek

Hatanın nedeni seni ilgilendirmiyorsa `deger_veya()` ile bir yedek değer verirsin.

```kbl
fonksiyon bol(a: sayi, b: sayi) -> sonuc<sayi, Hata>:
    eger b == 0:
        don hata("sıfıra bölünemez")
    don tamam(a // b)

yazdir(bol(20, 4).deger_veya(0))
yazdir(bol(20, 0).deger_veya(0))
```
```cikti
5
0
```

## Girdiyi denetleyen bir fonksiyon

Kullanıcıdan gelen bir yaşı denetleyelim: boş olmasın, yalnız rakam içersin, gerçekçi olsun.

```kbl
fonksiyon yas_coz(girdi: metin) -> sonuc<sayi, Hata>:
    temiz = girdi.kirp()
    eger temiz.bos_mu():
        don hata("yaş boş bırakılamaz")
    dongu harf icinde temiz:
        eger degil "0123456789".icerir(harf):
            don hata(f"'{temiz}' bir sayı değil")
    yas = sayi(temiz)
    eger yas > 130:
        don hata(f"{yas} yaş gerçekçi değil")
    don tamam(yas)

dongu g icinde ["34", " 7 ", "", "otuz", "250"]:
    r = yas_coz(g)
    eger r.tamam_mi():
        yazdir(f"✓ {r.deger()}")
    degilse:
        yazdir(f"✗ {r.hata().mesaj()}")
```
```cikti
✓ 34
✓ 7
✗ yaş boş bırakılamaz
✗ 'otuz' bir sayı değil
✗ 250 yaş gerçekçi değil
```

## ? ile hatayı yukarı iletmek

Her çağrıdan sonra `eger hatali_mi()` yazmak yorucudur. Çağrının sonuna `?` koyarsan şu anlama gelir: "hata varsa bu fonksiyondan da aynı hatayla hemen çık; yoksa içindeki değeri ver."

```kbl
fonksiyon bol(a: sayi, b: sayi) -> sonuc<sayi, Hata>:
    eger b == 0:
        don hata("sıfıra bölünemez")
    don tamam(a // b)

fonksiyon kisi_basi(toplam: sayi, kisi: sayi, gun: sayi) -> sonuc<sayi, Hata>:
    kisi_payi = bol(toplam, kisi)?
    gunluk = bol(kisi_payi, gun)?
    don tamam(gunluk)

yazdir(kisi_basi(12000, 4, 5).deger())
yazdir(kisi_basi(12000, 0, 5).hata().mesaj())
```
```cikti
600
sıfıra bölünemez
```

> **Dikkat:** `?`'yi yalnız dönüş türü kendisi de `sonuc` olan bir fonksiyonun içinde kullan. Hata ancak o zaman yukarı iletilebilir; programın ana akışında ya da dönüş türü olmayan bir fonksiyonda `?` yerine `tamam_mi()` / `deger_veya()` kullan.

## Sonucu yok saymak yasaktır

`sonuc` döndüren bir fonksiyonu çağırıp sonucu hiç kullanmazsan program derlenmez.

```kbl goster
fonksiyon kaydet() -> sonuc<sayi, Hata>:
    don tamam(1)

kaydet()    # hata: bu çağrı bir 'sonuc' döndürüyor ve sonuç yok sayılıyor
```

Sonucu bilerek atmak istiyorsan bunu açıkça yazarsın: `_ = kaydet()`.

## belki: değer var ya da yok

Hatanın bir nedeni yoksa, yalnız "bulundu / bulunamadı" ayrımı gerekiyorsa `belki<T>` kullanılır: `dolu(deger)` ya da `bos`.

```kbl
fonksiyon ilk_uzun_kelime(kelimeler: liste<metin>, en_az: sayi) -> belki<metin>:
    dongu k icinde kelimeler:
        eger k.uzunluk() >= en_az:
            don dolu(k)
    don bos

liste_ = ["kar", "yağmur", "fırtına"]
b = ilk_uzun_kelime(liste_, 6)
eger b.var_mi():
    yazdir(b.deger())
yazdir(ilk_uzun_kelime(liste_, 10).deger_veya("yok"))
```
```cikti
yağmur
yok
```

> **Dikkat:** `.deger()` yalnız değer varken okunur. `bos` bir `belki`'nin (ya da hatalı bir `sonuc`'un) içini `.deger()` ile okursan program o satırda durur ve `BOS_BELKI` (`HATALI_SONUC`) hatası verir — sessizce `0` ya da boş metin vermez. Emin değilsen önce `var_mi()` / `tamam_mi()` ile sor ya da `deger_veya(yedek)` kullan.

## Alıştırma

```alistirma
`karekok_tam(n: sayi) -> sonuc<sayi, Hata>` fonksiyonunu yaz: n negatifse `"negatif sayının karekökü yok"` hatası döndürsün; değilse karesi n'yi geçmeyen en büyük tam sayıyı (`k * k <= n` olan en büyük k) döndürsün. Verilen değerler için sonucu ya da hata mesajını yazdır.
%%%
# buraya yaz

dongu n icinde [49, 50, -4]:
    r = karekok_tam(n)
    eger r.tamam_mi():
        yazdir(r.deger())
    degilse:
        yazdir(r.hata().mesaj())
%%%
fonksiyon karekok_tam(n: sayi) -> sonuc<sayi, Hata>:
    eger n < 0:
        don hata("negatif sayının karekökü yok")
    k = 0
    iken (k + 1) * (k + 1) <= n:
        k += 1
    don tamam(k)

dongu n icinde [49, 50, -4]:
    r = karekok_tam(n)
    eger r.tamam_mi():
        yazdir(r.deger())
    degilse:
        yazdir(r.hata().mesaj())
%%%
7
7
negatif sayının karekökü yok
```

```alistirma
Verilen `stok_bul` fonksiyonunu kullanan `toplam_stok(a: metin, b: metin) -> sonuc<sayi, Hata>` fonksiyonunu `?` ile yaz: iki ürünün stoklarını toplayıp döndürsün.
%%%
fonksiyon stok_bul(urun: metin) -> sonuc<sayi, Hata>:
    eger urun == "kalem":
        don tamam(40)
    eger urun == "defter":
        don tamam(25)
    don hata(f"{urun} bulunamadı")

# buraya yaz

yazdir(toplam_stok("kalem", "defter").deger())
yazdir(toplam_stok("kalem", "silgi").hata().mesaj())
%%%
fonksiyon stok_bul(urun: metin) -> sonuc<sayi, Hata>:
    eger urun == "kalem":
        don tamam(40)
    eger urun == "defter":
        don tamam(25)
    don hata(f"{urun} bulunamadı")

fonksiyon toplam_stok(a: metin, b: metin) -> sonuc<sayi, Hata>:
    x = stok_bul(a)?
    y = stok_bul(b)?
    don tamam(x + y)

yazdir(toplam_stok("kalem", "defter").deger())
yazdir(toplam_stok("kalem", "silgi").hata().mesaj())
%%%
65
silgi bulunamadı
```