semih
494781e84f
- dersler/: 29 kısa ders (açıklama, çalıştırılabilir örnek, alıştırma). Her örneğin ve alıştırma çözümünün çıktısı Online IDE'nin hazırlık adımında gerçekten koşulup dosyadakiyle karşılaştırılır; biçim dersler/BICIM.md. - temeller/: tek konulu 12 başlangıç programı. - web/anket, web/kisalt, web/pano: port PORT ortam değişkeninden okunur (Online IDE önizlemesi 8080 verir), yoksa eski sabit port. - README: öğrenme bölümü, Online IDE bağlantısı.
232 lines
5.2 KiB
Markdown
232 lines
5.2 KiB
Markdown
---
|
|
baslik: Sınıflar ve metotlar
|
|
bolum: Kendi türlerin
|
|
ozet: sinif, kurucu (kur), self ile metotlar ve kalıtım
|
|
---
|
|
|
|
Yapı veriyi bir arada tutar. Bir banka hesabı ise yalnız veri değildir: para yatırılır, çekilir, yetersiz bakiyede işlem reddedilir. Davranışı olan nesneler için `sinif` kullanırsın.
|
|
|
|
## Sınıf, kurucu ve self
|
|
|
|
`sinif` tanımı yapıya benzer. Farkları:
|
|
|
|
- `fonksiyon kur(self, ...)` bir **kurucudur**: nesne oluşturulurken çalışır.
|
|
- Metotların ilk parametresi `self`'tir: "bu nesnenin kendisi" demektir. Alanlara `self.alan` ile ulaşırsın.
|
|
|
|
```kbl
|
|
sinif Hesap:
|
|
sahip = ""
|
|
bakiye = 0.0
|
|
|
|
fonksiyon kur(self, kisi: metin, ilk: ondalik):
|
|
self.sahip = kisi
|
|
self.bakiye = ilk
|
|
|
|
fonksiyon yatir(self, miktar: ondalik):
|
|
self.bakiye += miktar
|
|
|
|
fonksiyon ozet(self) -> metin:
|
|
don f"{self.sahip}: {self.bakiye:.2f} TL"
|
|
|
|
h = Hesap("Ayşe", 100.0)
|
|
h.yatir(50.0)
|
|
yazdir(h.ozet())
|
|
```
|
|
```cikti
|
|
Ayşe: 150.00 TL
|
|
```
|
|
|
|
`Hesap("Ayşe", 100.0)` yazınca `kur(self, "Ayşe", 100.0)` çağrılır.
|
|
|
|
## Metot nesneyi kalıcı olarak değiştirir
|
|
|
|
Metot kendi nesnesinin alanlarını değiştirdiğinde değişiklik kalıcıdır. Bir metot ayrıca değer de döndürebilir.
|
|
|
|
```kbl
|
|
sinif Hesap:
|
|
bakiye = 0.0
|
|
|
|
fonksiyon kur(self, ilk: ondalik):
|
|
self.bakiye = ilk
|
|
|
|
fonksiyon cek(self, miktar: ondalik) -> mantik:
|
|
eger miktar > self.bakiye:
|
|
don yanlis
|
|
self.bakiye -= miktar
|
|
don dogru
|
|
|
|
h = Hesap(100.0)
|
|
yazdir(h.cek(30.0))
|
|
yazdir(h.cek(500.0))
|
|
yazdir(h.bakiye)
|
|
```
|
|
```cikti
|
|
doğru
|
|
yanlış
|
|
70.0
|
|
```
|
|
|
|
## Her nesnenin kendi alanları vardır
|
|
|
|
Aynı sınıftan oluşturulan nesneler birbirinden bağımsızdır.
|
|
|
|
```kbl
|
|
sinif Sayac:
|
|
adet = 0
|
|
|
|
fonksiyon kur(self, baslangic: sayi):
|
|
self.adet = baslangic
|
|
|
|
fonksiyon artir(self):
|
|
self.adet += 1
|
|
|
|
a = Sayac(0)
|
|
b = Sayac(10)
|
|
a.artir()
|
|
a.artir()
|
|
b.artir()
|
|
yazdir(f"a: {a.adet}, b: {b.adet}")
|
|
```
|
|
```cikti
|
|
a: 2, b: 11
|
|
```
|
|
|
|
## Metot başka bir nesne alabilir
|
|
|
|
```kbl
|
|
yapi Kitap:
|
|
ad = ""
|
|
sayfa = 0
|
|
|
|
sinif Okuyucu:
|
|
ad = ""
|
|
okunan_sayfa = 0
|
|
kitap_sayisi = 0
|
|
|
|
fonksiyon kur(self, isim: metin):
|
|
self.ad = isim
|
|
|
|
fonksiyon bitirdi(self, k: Kitap):
|
|
self.okunan_sayfa += k.sayfa
|
|
self.kitap_sayisi += 1
|
|
|
|
fonksiyon rapor(self) -> metin:
|
|
don f"{self.ad}: {self.kitap_sayisi} kitap, {self.okunan_sayfa} sayfa"
|
|
|
|
elif = Okuyucu("Elif")
|
|
elif.bitirdi(Kitap("Çalıkuşu", 544))
|
|
elif.bitirdi(Kitap("Kuyucaklı Yusuf", 232))
|
|
yazdir(elif.rapor())
|
|
```
|
|
```cikti
|
|
Elif: 2 kitap, 776 sayfa
|
|
```
|
|
|
|
> **Dikkat:** Kurucunun adı mutlaka `kur`, ilk parametresi `self` olmalıdır. Parametre adını alanla aynı seçmek yerine farklı bir ad ver (`self.ad = isim`); kod daha kolay okunur.
|
|
|
|
## Kalıtım
|
|
|
|
Bir sınıf başka bir sınıfın alanlarını ve metotlarını devralabilir. Taban sınıfın adı parantez içinde yazılır. Türev sınıf bir metodu yeniden tanımlarsa (geçersiz kılma) kendi sürümü kullanılır.
|
|
|
|
```kbl
|
|
sinif Hayvan:
|
|
ad = ""
|
|
|
|
fonksiyon kur(self, isim: metin):
|
|
self.ad = isim
|
|
|
|
fonksiyon ses(self) -> metin:
|
|
don "..."
|
|
|
|
fonksiyon tanit(self) -> metin:
|
|
don f"Ben {self.ad}."
|
|
|
|
sinif Kedi(Hayvan):
|
|
fonksiyon ses(self) -> metin:
|
|
don "Miyav!"
|
|
|
|
k = Kedi("Tekir")
|
|
yazdir(k.tanit())
|
|
yazdir(k.ses())
|
|
```
|
|
```cikti
|
|
Ben Tekir.
|
|
Miyav!
|
|
```
|
|
|
|
`Kedi`'nin kendi `kur`'u yok; `Hayvan`'ınkini devraldı. `tanit` de devralındı, `ses` ise yeniden tanımlandı.
|
|
|
|
> **İpucu:** Kalıtımda türev sınıfın kendi alanları ve kurucusu varsa, kurucusunun ilk satırında `ust.kur(...)` ile taban sınıfı kurar. Başlangıçta kalıtıma çok yaslanma; çoğu iş için yapılar ve basit sınıflar yeter.
|
|
|
|
## Alıştırma
|
|
|
|
```alistirma
|
|
`Termometre` sınıfı yaz: `olcumler` alanı (boş sayı listesi, `liste<sayi> = []`), `ekle(self, d: sayi)` metodu ve ortalamayı döndüren `ortalama(self) -> ondalik` metodu olsun. Verilen ölçümlerle ortalamayı 1 basamakla yazdır.
|
|
%%%
|
|
# buraya yaz
|
|
|
|
t = Termometre()
|
|
t.ekle(18)
|
|
t.ekle(24)
|
|
t.ekle(27)
|
|
yazdir(f"{t.ortalama():.1f}")
|
|
%%%
|
|
sinif Termometre:
|
|
olcumler: liste<sayi> = []
|
|
|
|
fonksiyon ekle(self, d: sayi):
|
|
self.olcumler.ekle(d)
|
|
|
|
fonksiyon ortalama(self) -> ondalik:
|
|
toplam = 0
|
|
dongu o icinde self.olcumler:
|
|
toplam += o
|
|
don toplam / self.olcumler.uzunluk()
|
|
|
|
t = Termometre()
|
|
t.ekle(18)
|
|
t.ekle(24)
|
|
t.ekle(27)
|
|
yazdir(f"{t.ortalama():.1f}")
|
|
%%%
|
|
23.0
|
|
```
|
|
|
|
```alistirma
|
|
Verilen `Hesap` sınıfına `cek(self, miktar: sayi) -> mantik` metodunu ekle: bakiye yetmezse `yanlis` döndürsün ve bakiyeye dokunmasın. Programın çıktısı aşağıdaki gibi olmalı.
|
|
%%%
|
|
sinif Hesap:
|
|
bakiye = 0
|
|
|
|
fonksiyon kur(self, ilk: sayi):
|
|
self.bakiye = ilk
|
|
|
|
# buraya yaz
|
|
|
|
h = Hesap(200)
|
|
yazdir(h.cek(150))
|
|
yazdir(h.cek(100))
|
|
yazdir(h.bakiye)
|
|
%%%
|
|
sinif Hesap:
|
|
bakiye = 0
|
|
|
|
fonksiyon kur(self, ilk: sayi):
|
|
self.bakiye = ilk
|
|
|
|
fonksiyon cek(self, miktar: sayi) -> mantik:
|
|
eger miktar > self.bakiye:
|
|
don yanlis
|
|
self.bakiye -= miktar
|
|
don dogru
|
|
|
|
h = Hesap(200)
|
|
yazdir(h.cek(150))
|
|
yazdir(h.cek(100))
|
|
yazdir(h.bakiye)
|
|
%%%
|
|
doğru
|
|
yanlış
|
|
50
|
|
```
|