ornekler/dersler/19-fonksiyonlar.md

baslik, bolum, ozet

baslik	bolum	ozet
Fonksiyon tanımlama	Fonksiyonlar	Bir işi adlandırıp istediğin kadar çağırmak

Aynı kodu programın üç yerinde yazıyorsan, bir yerde hata yaptığında üç yerde düzeltmen gerekir. Fonksiyon, bir işi yapan ve bir adı olan kod bloğudur: bir kez yazarsın, istediğin kadar çağırırsın.

İlk fonksiyonun

Tanım fonksiyon ad(): ile başlar; gövdesi girintilidir. Fonksiyon tanımlandığında çalışmaz, çağrıldığında çalışır.

fonksiyon ayrac():
    yazdir("─".tekrarla(20))

ayrac()
yazdir("Günün menüsü")
ayrac()

────────────────────
Günün menüsü
────────────────────

Parametre almak

Parantez içine yazdığın ad bir parametredir. Çağırırken verdiğin değer onun yerine geçer.

fonksiyon selamla(ad):
    yazdir(f"Merhaba {ad}, hoş geldin.")

selamla("Zeynep")
selamla("Mehmet")

Merhaba Zeynep, hoş geldin.
Merhaba Mehmet, hoş geldin.

Birden çok parametre virgülle ayrılır; değerler aynı sırayla verilir.

fonksiyon fis_satiri(urun, adet, fiyat):
    yazdir(f"{urun:<10}{adet:>3} x {fiyat:>6.2f}")

fis_satiri("Ekmek", 2, 12.5)
fis_satiri("Peynir", 1, 149.0)

Ekmek       2 x  12.50
Peynir      1 x 149.00

Değer döndürmek: don

don sonucu çağıran yere geri verir. Dönen değeri bir değişkene atayabilir ya da doğrudan kullanabilirsin.

fonksiyon kare(x):
    don x * x

alan = kare(7)
yazdir(alan)
yazdir(kare(3) + kare(4))

49
25

don fonksiyonu orada bitirir; altındaki satırlar çalışmaz. Cevap belli olduğu anda çıkmak kodu sadeleştirir.

fonksiyon not_harfi(puan):
    eger puan >= 85:
        don "AA"
    eger puan >= 70:
        don "BA"
    eger puan >= 50:
        don "CC"
    don "FF"

yazdir(not_harfi(92))
yazdir(not_harfi(74))
yazdir(not_harfi(31))

AA
BA
FF

Fonksiyon fonksiyonu çağırabilir

fonksiyon cift_mi(n):
    don n % 2 == 0

fonksiyon ciftleri_yaz(son):
    dongu i icinde 1..son:
        eger cift_mi(i):
            konsol.yaz(f"{i} ")
    yazdir()

ciftleri_yaz(12)

2 4 6 8 10 12

Dışarıdaki değişkenler: okumak serbest, değiştirmek bildirim ister

Fonksiyon, kendisinden önce dosyada tanımlanmış bir değişkeni okuyabilir:

kdv_orani = 20

fonksiyon kdv(fiyat):
    don fiyat * kdv_orani // 100

yazdir(kdv(450))

90

Ama fonksiyonun içinde ona yeni bir değer atamak derleme hatasıdır:

sayac = 0

fonksiyon arttir():
    sayac = sayac + 1    # hata: 'sayac' fonksiyonun dışında tanımlı

Neden? Bir fonksiyonun dışarıdaki bir değeri sessizce değiştirmesi, programın bambaşka bir yerinde "bu değer neden değişti?" sorusunu doğurur. Gerçekten değiştirmek istiyorsan fonksiyonun ilk satırına kuresel yazarak bunu açıkça söylersin:

sayac = 0

fonksiyon arttir():
    kuresel sayac
    sayac = sayac + 1

arttir()
arttir()
yazdir(sayac)

2

Birden çok değişken için adları virgülle ayır: kuresel toplam, adet. Çoğu zaman daha temiz yol ise değeri parametre olarak alıp don ile geri vermektir; böylece neyin değiştiği çağrının olduğu satırda görünür:

fonksiyon arttir(n):
    don n + 1

sayac = 0
sayac = arttir(sayac)
sayac = arttir(sayac)
yazdir(sayac)

2

İpucu: Fonksiyonlarını dosyanın başına yaz, programın asıl işini altlarına koy; fonksiyonun içinde de kendine özgü adlar seç.

Gerçek bir örnek

fonksiyon kdvli(fiyat):
    don fiyat * 1.20

fonksiyon fiyat_yaz(urun, fiyat):
    yazdir(f"{urun}: {fiyat:.2f} TL (KDV dahil {kdvli(fiyat):.2f} TL)")

fiyat_yaz("Kulaklık", 850.0)
fiyat_yaz("Kılıf", 120.0)

Kulaklık: 850.00 TL (KDV dahil 1020.00 TL)
Kılıf: 120.00 TL (KDV dahil 144.00 TL)

Alıştırma

`cevre(en, boy)` adında, bir dikdörtgenin çevresini döndüren bir fonksiyon yaz. Sonra `cevre(5, 3)` ve `cevre(10, 10)` sonuçlarını ayrı satırlarda yazdır.
%%%
# buraya yaz

yazdir(cevre(5, 3))
yazdir(cevre(10, 10))
%%%
fonksiyon cevre(en, boy):
    don 2 * (en + boy)

yazdir(cevre(5, 3))
yazdir(cevre(10, 10))
%%%
16
40

`buyuk_olan(a, b)` adında, iki sayıdan büyük olanı döndüren bir fonksiyon yaz. Sonra onu kullanarak üç sayının en büyüğünü bulup yazdır.
%%%
# buraya yaz

yazdir(buyuk_olan(buyuk_olan(14, 27), 9))
%%%
fonksiyon buyuk_olan(a, b):
    eger a > b:
        don a
    don b

yazdir(buyuk_olan(buyuk_olan(14, 27), 9))
%%%
27